امروز، در شرایطی که کشور وارد مرحله جدیدی از بازسازی اقتصادی، بازیابی ظرفیت‌های تولیدی و بازتعریف روابط تجاری خود در منطقه شده است، بیش از هر زمان دیگری باید به ظرفیت‌های راهبردی استان‌هایی توجه کرد که می‌توانند نقش پیشران در این مسیر ایفا کنند.

در این میان، آذربایجان شرقی نه تنها یک استان صنعتی، بلکه یک نقطه ژئوپلیتیک تعیین‌کننده برای آینده اقتصاد ایران محسوب می‌شود.تحولات دوران جنگ نشان داد که مناسبات سیاسی کشورها در بزنگاه‌های حساس، تأثیر مستقیمی بر روابط اقتصادی و تجاری آینده خواهد داشت.

برخی بازیگران منطقه‌ای در مقاطع مختلف، رویکردهایی اتخاذ کردند که فاصله آن‌ها را با منافع و امنیت ملی ایران افزایش داد و طبیعتاً این تحولات در آینده اقتصادی منطقه نیز بی‌تأثیر نخواهد بود. در مقابل، برخی کشورهای همسایه تلاش کردند مسیر تعامل، همکاری و حفظ مناسبات اقتصادی با ایران را باز نگه دارند.

در میان این کشورها، ترکیه جایگاه ویژه‌ای دارد، کشوری که در طول سال‌های اخیر و به‌ویژه در شرایط بحرانی، تلاش کرده است روابط سیاسی، اقتصادی خود با ایران را حفظ کرده و حتی در برخی حوزه‌ها گسترش دهد و خود را به شریک قابل اعتماد بدل کند.

اکنون که منطقه در حال ورود به دوره جدیدی از بازآرایی اقتصادی است، همکاری راهبردی ایران و ترکیه می‌تواند به یکی از مهم‌ترین اهرم‌های بازگشت تعادل اقتصادی به ایران در منطقه تبدیل شود. این همکاری صرفاً یک انتخاب اقتصادی نیست، بلکه ضرورتی ژئوپلیتیکی برای هر دو کشور به شمار می‌رود. ایران و ترکیه در کنار یکدیگر، بخش قابل توجهی از مسیرهای ارتباطی شرق به غرب و شمال به جنوب را در اختیار دارند و می‌توانند به یکی از مهم‌ترین محورهای تجارت منطقه‌ای تبدیل شوند.

در این میان، آذربایجان شرقی نقطه اتصال این همکاری راهبردی است. موقعیت جغرافیایی ممتاز استان، دسترسی به مرزهای بین‌المللی، قرار گرفتن در مسیر کریدورهای ترانزیتی، برخورداری از زیرساخت‌های صنعتی گسترده و نزدیکی فرهنگی و اقتصادی با بازار ترکیه، این استان را به مهم‌ترین دروازه تعامل اقتصادی ایران با غرب آسیا و اروپا تبدیل کرده است.

آذربایجان شرقی سال‌هاست که به عنوان یکی از قطب‌های اصلی صنعت کشور شناخته می‌شود. تمرکز واحدهای صنعتی بزرگ، صنایع ماشین‌سازی، فولاد، پتروشیمی، صنایع غذایی، صنایع معدنی و شرکت‌های دانش‌بنیان در این استان، ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه صادرات غیرنفتی ایجاد کرده است. از سوی دیگر، ترکیه نیز دارای مزیت‌های مهمی در حوزه تجارت بین‌المللی، لجستیک، حمل‌ونقل و دسترسی به بازارهای جهانی است.

شبکه گسترده حمل‌ونقل این کشور، ارتباط نزدیک با بازارهای اروپایی، بنادر فعال و زیرساخت‌های پیشرفته لجستیکی، فرصت بزرگی برای توسعه همکاری‌های اقتصادی مشترک فراهم می‌کند. پیوند ظرفیت‌های صنعتی آذربایجان شرقی با توانمندی‌های تجاری و لجستیکی ترکیه می‌تواند زنجیره‌ای قدرتمند برای تولید، صادرات و حضور مؤثر در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاد کند.

بازارهای قفقاز، آسیای مرکزی، عراق، سوریه و حتی بخش‌هایی از اروپا، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند کالاها و خدماتی هستند که ایران و ترکیه می‌توانند به صورت مشترک یا مکمل یکدیگر تأمین کنند. در چنین شرایطی، آذربایجان شرقی می‌تواند به هاب تولید، پردازش، بسته‌بندی، صادرات و ترانزیت کالا در منطقه تبدیل شود، نقشی که نه تنها به رشد اقتصادی استان کمک خواهد کرد، بلکه جایگاه اقتصادی ایران را نیز در معادلات منطقه‌ای ارتقا خواهد داد.

با این حال، تحقق این هدف بزرگ بدون توجه ویژه به سرمایه گذاری در زیرساخت‌های آذربایجان شرقی امکان‌پذیر نخواهد بود. اگر قرار است این استان به دروازه اصلی تجارت منطقه‌ای ایران تبدیل شود، باید سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در حوزه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، ریلی، جاده‌ای، گمرکی، لجستیکی و انرژی صورت گیرد. توسعه خطوط ریلی بین‌المللی، افزایش ظرفیت پایانه‌های مرزی، تکمیل شبکه آزادراهی، ایجاد شهرک‌های لجستیکی مدرن، توسعه زیرساخت‌های هوایی و تقویت شبکه انرژی از جمله اقداماتی است که می‌تواند جایگاه استان را در کریدورهای بین‌المللی تثبیت کند.

امروز دوران پساجنگ، صرفاً دوره بازسازی خسارت‌ها نیست، بلکه فرصتی برای بازتعریف نقش ایران در اقتصاد منطقه است. آذربایجان شرقی می‌تواند پیشگام این تحول باشد. استانی که در چهارراه تجارت، صنعت و ترانزیت قرار گرفته و این ظرفیت را دارد که به محور همکاری‌های اقتصادی ایران با همسایگان و به‌ویژه ترکیه تبدیل شود.

اگر نگاه ملی و سرمایه‌گذاری راهبردی در این استان شکلگیرد، آذربایجان شرقی نه تنها دروازه ورود ایران به بازارهای منطقه خواهد بود، بلکه می‌تواند به سکوی پرتاب اقتصاد کشور برای حضور قدرتمندتر در عرصه تجارت بین‌الملل تبدیل شود، جایگاهی که در شرایط جدید منطقه، بیش از هر زمان دیگری برای اقتصاد ایران ضروری و دست‌یافتنی است.

منبع: خانه صنعت، معدن و تجارت ایران

لینک کوتاه  https://www.iranhim.ir/?p=46411