هفته پایانی سال ۱۳۹۹ برای بورس هفته‌ای پر از ابهام بود. هفته‌ای که شاید کمتر کسی فکر می‌کرد روند نزولی به اتمام برسد و کماکان نیز خوش بینی در اهالی بازار دیده نمی‌شود.

سال ۱۳۹۹، سالی مملو از آموزش و تجارب پر غرامت، چه تلخ و شیرین بود. نیمه اولی پر هیجان، پاییز پر اضطراب و زمستانی مایوس کننده. با وجود آنکه نرخ بازدهی بورس شاخص کل سهام با ثبت رشد ۱۵۵ درصدی صدرنشین بازار‌های دارایی شد، اما سقوط شاخص از قله تاریخی در نیمه تابستان بسیاری از تازه واردگان بازار را دچار زیان کرده بود.

در سالی که صدور کد‌های بورسی و ورود پول نیز رکورد شکست بازار در حالی سال را به پایان برد که بحران اعتماد فصل مشترک دیدگاه اکثر کارشناسان بود. با وجود اینکه شاخص در آخر سال بالاترین رقم از ۲۲ دی ماه بود، اما سهامداران نگران سال ۱۴۰۰ هستند.

برخی تصور می‌کنند به دلیل این بحران اعتماد بورس نمی‌تواند از روند نزول خارج شود، اما گروهی دیگر تصور می‌کنند کاهش سطح توقع از کسب سود‌های رویایی در بورس و دوری از خرید و فروش‌های مکرر به قصد کسب سود کوتاه‌مدت می‌تواند آغازی باشد برای تعیین استراتژی در سال ۱۴۰۰. در این چارچوب بورس سود دارد، اما نه به اندازه‌ای که برخی زیان دیدگان تصور می‌کنند.

در این نظر خواهی ۵ دیدگاه درباره بورس ۱۴۰۰ مرور شده است با این توضیح که دیدگاه آقایان سوری، ایمانی راد و ملکی از سالنامه تجارت فردا وام گرفته شده است.

داود سوری: با وجود عملکردی که دولت در بازار سرمایه داشته است اعتماد به بازار کاسته شده و پیش بینی می‌شود تقاضای کمتری برای ورود به بازار سهام وجود داشته باشد این کاهش استقبال در حالی است که خیلی متغیر‌ها به نفع بازار سرمایه در حال حرکت است.

اما به دلیل محدودیت بودن گزینه‌های سرمایه گذاری در ایران خانوار‌ها امکان دیگر نیز برای پس انداز و سرمایه گذاری ندارند بنابراین فکر می‌کنم به همین ترتیبی که سال قبل نقدینگی و پس‌انداز‌های مردم توزیع شد، مجددا بین همین دارایی‌ها توزیع شود. اما به دلیل عملکرد دولت سهم بورس کمتر از سال قبل باشد.

مرتضی ایمانی راد: اثرگذاری تورم و ارز بر ارزش سهام در حال تبدیل به یک فرهنگ عمومی است. از این رو به نظر می‌رسد که تورم و دلار کماکان دو محرک قوی بورس خواهند بود و رشد اقتصادی نمی‌تواند این بازار را تکان داده و به جلو ببرد.

حالا با این تفاسیر و با توجه به اینکه نرخ دلار خیلی آرام بالا خواهد رفت و یک تورم نسبتا بالا حول‌وحوش ۳۰ درصد یا بالاتر از آن را تجربه خواهیم کرد، بنابراین در حد تورم می‌توان انتظار داشت که شاخص بازار سهام بالا برود (منظورم شاخص کل است) و بنابراین اگر در نظر بگیرید که ۳۰، ۴۰ درصد بالا برود، بورس تهران در همین مقیاس‌ها می‌تواند افزایش پیدا کند.

مهدی سلطان آبادی: برای پیش بینی بورس باید در کنار تحلیل‌های کیفی به ابزار‌های کمی نیز توجه کرد ابزار‌هایی که می‌تواند در کنار اتکا به روند تاریخی به متغیر‌های اثر گذار بر بازار سهام نیز توجه داشته باشد. یکی از متغیر‌هایی که اثر کارشناسان بر روی آن تاکید دارند نرخ تورم است.

برای اثر تورم می‌توان یک نسبت تعریف کرد؛ که صورت آن عدد شاخص کل بورس باشد و در مخرج آن شاخص قیمت مصرف کننده قرار گیرد. از تقسیم این دو شاخص عددی حاصل می‌شود که خروجی آن تصویری تورم زدایی شده از شاخص کل بورس است.

این نسبت در یک بازه زمانی بلندمدت به خوبی همگرایی و واگرایی شاخص کل بورس از شاخص قیمت مصرف کننده را نشان می‌دهد. در بررسی که از سال ۱۳۸۳ تا کنون انجام شده روند تاریخی نشان می‌دهد نسبت تعریف شده تا خرداد ۹۸ از عدد ۵۰۰ بالاتر نرفته است؛ یعنی در تمامی این سال‌ها عددی که از تقسیم شاخص کل بر شاخص قیمت به دست آمده زیر ۵۰۰ قرار داشته است.

به زبان ساده‌تر وقتی از شاخص کل بورس تهران تورم زدایی می‌شود در یک دهه و نیم گذشته عدد حاصل شده هیچ گاه بالاتر از ۵۰۰ نبوده است.

نکته دیگر درباره روند حرکت شاخص کل با نسبت تعریف شده است. این روند نشان می‌دهد شاخص کل از سال ۸۳ که نقطه آغاز بررسی است تا حدود سال ۹۰ با نسبت مورد بحث همگرا بوده است، اما همگرایی از سال ۹۰ به هم خورده و سقف ۵۰۰ نیز در سال قبل شکسته شده است.

در اقتصاد ایران انتظارات تورمی همواره بالا بوده و در دهه نیز کشور دو بار طمع تحریم‌ها را تجربه کرده است، اما تا سال قبل نسبت تعریف شده از روند تاریخی خود فاصله نگرفته است جزء سال قبل. با این حساب می‌توان گفت تعدیل شاخص تا بازگشت آن به روند تاریخی وجود دارد.

بهروز ملکی: یکی از پرسش‌های که پیش روی سهامداران قرار دارد آینده شاخص کل است اگر در سال قبل سقف شاخص محل سئوال بود امسال کف شاخص محل سئوال است و این نکته که آیا شاخص زیر یک میلیون می‌رود؟ از دیدگاه من در سال ۱۴۰۰ احتمال کمی برای تنزل شاخص به زیر یک میلیون واحد وجود دارد.

اما درخصوص سقف ممکن است در صورت اعمال برخی دوپینگ‌ها، افزایش قابل‌توجهی را تجربه کند. نرخ دلار نیز بسته به اینکه چه اتفاقاتی برای FATF و برجام و انتخابات ایران می‌افتد می‌تواند نوسان کند.

رضا خسروی: نسبت قیمت به درآمد یکی از متغیر‌های کماکان مهم در بازار است وقتی این نسبت در بازار با قیمت دلار ۲۵ هزار تومان حدود ۶ است اگر قیمت دلار پایین‌تر بیاید به دلیل وابستگی ۷۰ درصد شرکت‌های داخل بورس به نرخ ارز این نسبت نیز باید پایین آید.

زیرا نمی‌توان انتظار داشت قیمت دلار نزولی باشد و درآمد‌های شرکت‌های متاثر از این نرخ افزایشی باشد. از این دید تصور می‌کنم شاخص بورس در سال ۱۴۰۰ بر پایه متغیر‌های بنیادی امکان صعود ندارد مگر اینکه وضعیت حاکم بر اقتصاد ایران مشابه نیمه اول سال گذشته شود. در این حالت شاید کمی برگشت شاخص وجود داشته باشد، اما نه به اندازه سال قبل.