بررسی های رسمی نشان می دهد که شاخص تولید صنعتی شرکت های بورسی در آذرماه ۲/ ۵ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد داشته است. همچنین این آمار حاکی از آن است که این شاخص در ماه آبان معادل ۱/ ۶ درصد و در مهرماه معادل ۲/ ۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته است. میانگین رشد تولیدات صنعتی فصل پاییز سال جاری عدد ۶ را نشان می دهد. این مطلب گویای آن است که تولیدات صنعتی در پاییز امسال روند قابل قبولی داشته است و در ادامه می توان به آمار مثبت رشد اقتصادی در فصل سوم سال جاری امیدوار بود.
همچنین این بررسی ها حاکی از پیشی گرفتن رشد تولید از رشد فروش (افزایش موجودی انبار محصولات نهایی) و کاهش رشد تولید در آذرماه نسبت به آبان ماه دارد. این امر به آن معنی است که تقاضای موثر بالفعل(داخلی و صادراتی) محصولات صنعتی با رشد تولید ماه های اخیر پوشش داده شده و ادامه روند افزایشی رشد تولید، نیاز به ایجاد ظرفیت جدید برای تقاضای محصولات صنعتی کشور دارد.
۲۴۰ شرکت صنعتی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار و فرابورس که به صورت ماهانه گزارش تولید خود را منتشر می کنند بیش از نیمی از تولید کشور را در اختیار دارند. در نتیجه با توجه به بررسی آمار این شرکت ها، می توان وضعیت تغییرات تولید صنعت کشور را رصد کرد. پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در گزارشی با عنوان گزارش ماهانه تولید صنعتی، با استفاده از اطلاعات شرکت های بورسی، وضعیت شاخص تولید صنعتی کل کشور را در آذرماه سال جاری بررسی کرد. بررسی های رسمی نشان می دهد که شاخص مستخرج از داده های این شرکت ها، همراستا با شاخص تولید صنعتی کل کشور است. ازاین رو شاخص مذکور در زمانی که شاخص های رسمی کل کشور با تاخیر منتشر می شوند و تواتر فصلی دارند، می تواند جایگزین خوبی برای آنها باشد و وضعیت تغییرات ماهانه صنعت را نشان دهد.
بررسی آمارهای رسمی نشان می دهد که رشد تولید صنعتی در طول ماه های سال ۹۷ روند کاهشی داشته اما تقریبا در تمام ماه های سال ۹۸ (به جز اسفند ماه) رشد تولید صنعتی با روند افزایشی همراه بوده است. روند افزایشی نرخ رشد این شاخص در اسفندماه ۹۸ به دلیل شیوع ویروس کرونا و تعطیلی های واحدهای صنعتی متوقف و این امر باعث شد که تولید شرکت های صنعتی در فروردین ماه سال ۹۹ نسبت به ماه مشابه سال گذشته حدود۹/ ۱۱ درصد کاهش داشته باشد. همچنین بررسی های مذکور نشان می دهد که روند بهبود رشد تولید شرکت های بورسی از اردیبهشت ماه امسال آغاز شد و تا آبان ماه که رشد بالای ۶ درصد نسبت به مدت مشابه به دست آمد، این روند رو به بهبود ادامه پیدا کرد. افزون بر این در آذرماه در بیشتر صنایع رشد تولید نسبت به مدت مشابه پایین تر از رشد در آبان ماه بوده است و پیرو آن شاخص تولید صنعتی نیز به سطح ۲/ ۵ درصد رسید. بررسی گزارش های رسمی نشان می دهد که دلیل کاهش رشد تولید به این موضوع بر می گردد که در ماه های ابتدایی سال ۹۸ سطح تولید در بیشتر صنایع پایین بود و این سطح پایین تولید با رشد بالایی که در نیمه دوم سال ۹۸ در صنایع اتفاق افتاد جبران شد و افزایش پیدا کرد. از این رو طبیعی است که رشدهای این شاخص نسبت به مدت مشابه سال قبل در نیمه اول سال جاری (با توجه به مقایسه با سطح پایین تولید) بالاتر باشد و در نیمه دوم سال کاهش داشته باشد.
به منظور داشتن تحلیل جامعی از چرایی تغییرات در تولید، بررسی آمار تولید به تنهایی اکتفا نمی کند. بررسی تغییرات در موجودی انبار محصولات، علاوه بر اینکه تحلیل بهتری از علت تغییرات ارائه می دهد به دلیل آنکه شاهدی از وضعیت بازار و تقاضا ارائه می کند، می تواند در پیش بینی روند آتی تولید نیز کمک کند. بررسی های رسمی نشان می دهد که با توجه به تحریم های بین المللی و اینکه بسیاری از صنایع در زیر ظرفیت اسمی خود تولید می کنند، می توان این فرضیه را مطرح کرد که مهم ترین بازدارنده رشد تولید در بین صنایع، محدودیت در تقاضای داخلی و خارجی است.
از این رو بهبود در تقاضا می تواند محرک رشد تولید به حساب بیاید.آمارها نشان می دهد که موجودی انبار و تولید صنایع از فروردین تا تیرماه۹۹ باهم افزایش داشتند که نشان از برطرف شدن مشکل عرضه دارد. همچنین بررسی های رسمی نشان می دهد که از مرداد تا آبان سال جاری رشد تولید و فروش کمتر از یک درصد باهم اختلاف داشتند و در تمام دوره ها رشد تولید اندکی از فروش بیشتر بوده است (یعنی موجودی انبار درحال کاهش بوده است). این کاهش موجودی انبار با افزایش رشد تولید نشان از تحریک سمت تقاضا داشته است، اما در آذر ماه رشد تولید نسبت به آبان کاهش داشت و موجودی انبار نیز بعد از ماه ها مثبت شد. این موضوع نشان می دهد که با توجه به ظرفیت های فعلی تقاضای داخلی و صادراتی محصولات صنعتی کشور، بخش تقاضا نمی تواند محرک رشد بیشتر تولید در ماه های آتی باشد و برای ادامه روند رو به رشد تولید صنعت نیاز است که ظرفیت های تقاضای جدید در بازار داخلی یا صادراتی ایجاد شود.
اگرچه سودآوری در شرکت ها و صنایع، مساله مالی به حساب می آید ولی باید به این نکته توجه کرد که برای تداوم تولید و پایداری رشد در صنایع، داشتن حاشیه سود مطمئن از الزامات محسوب می شود.
آمارهای رسمی نشان می دهد که از میان ۴۳۹ شرکت که اطلاعات آنها در دسترس بوده در سال ۹۸ معادل ۵۱ شرکت زیانده وجود داشته که این تعداد نسبت به سال ۹۷ (در بین همین شرکت ها)، ۱۲واحد کاهش داشته است. البته در سه ماهه نخست۹۹ از ۴۲۶ شرکت ۷۷ شرکت زیانده وجود داشته که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۹شرکت از تعداد شرکت های زیانده کمتر شده است. همچنین در ۶ماهه ابتدایی سال جاری از ۴۱۹ شرکت که صورت های مالی مربوطه را منتشر کردند، ۵۱ شرکت زیانده وجود داشته که نشان می دهد تعداد شرکت های زیانده نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۰شرکت کاهش پیدا کرده است.
اگرچه رشد سود اسمی عمدتا ناشی از رشد قیمت ها است، اما مقایسه آن با رشد قیمت ها می تواند وضعیت سودآوری صنایع را مشخص کند. بر اساس آمار، مجموع سود ۴۳۹ شرکت بورسی در سال ۹۸ نسبت به سال قبل ۸/ ۵۶ درصد رشد داشته است. سود اسمی شرکت ها در سه ماه ابتدایی سال ۹۹ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۷/ ۲۰درصد افزایش داشته است. با این وجود نرخ رشد سود اسمی شرکت ها در مقایسه با نرخ رشد سود اسمی در سال ۹۸ معادل ۸/ ۵۶ درصد، کاهش را نشان می دهد. این کاهش نرخ رشد را می تواند به شیوع کرونا و تعطیلی برخی واحدها نسبت داد چراکه این کاهش نرخ رشد در دوره ۶ماهه جبران شده و مجموع سود اسمی ۴۱۹ شرکت در۶ ماهه ابتدایی۱۳۹۹ حدود ۸/ ۶۴درصد رشد کرده است.
بررسی های رسمی نشان می دهد که در بین صنایع مهم، شرکت های خودروسازی و ساخت قطعات بدترین وضعیت را از نظر سودآوری داشتند؛ به گونه ای که از مجموع ۳۶ شرکت در بازه سه ماهه سال ۹۹ معادل ۱۵ شرکت و دردوره ۶ماهه همان سال معادل ۱۰شرکت زیانده بودند و در مجموع سود خالص کل شرکت های این صنعت در دوره های مذکور منفی بوده است. پیش تر «دنیای اقتصاد» در گزارشی به این موضوع اشاره کرده بود که قیمت گذاری دستوری از سویی باعث اما و اگر در آمار تولید این صنعت و از سوی دیگر سبب کم شدن حاشیه سود خودروسازان خواهد شد.
در ادامه اگر سیاست آزادسازی قیمت در خودروسازی اتفاق بیفتد، می تواند این صنعت را همانند سایر صنایع، سودآور کند. نکته قابل ذکر دیگر این است که گرچه زیان شرکت های این صنعت در سال ۹۸ نسبت به سال ۹۷ کاهش ۵۴ درصدی داشته است ولی هنوز به رشد مثبت نرسیده است. علاوه بر این، زیان این شرکت ها در سه ماهه و ۶ماهه نخست سال ۹۹ نسبت به مدت مشابه سال قبل بیشتر شده است.
همچنین در بین صنایع، رشد سود اسمی، صنایع دارویی و محصولات غذایی به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از صنایع دیگر بوده است، به گونه ای که در ۶ ماهه سال جاری، رشد سود خالص اسمی صنایع دارویی نسبت به مدت مشابه سال قبل معادل ۵/ ۸۳درصد و در محصولات غذایی این رشد ۱۹۵درصد بوده است. علاوه بر این رشد سود خالص اسمی دربازه ۶ماهه سال مذکور در صنایع محصولات شیمیایی معادل ۳/ ۴۸درصد ودر فلزات اساسی۷/ ۶۴ درصدی بوده است. این آمارها حاکی از آن است که نرخ های رشد مذکور نسبت به نرخ های رشد سود این صنایع در سال ۹۸ همراه با رشد بوده است.
