امسال بر خلاف دو سال گذشته که بودجه در دو مرحله مورد بررسی مجلس قرار گرفته بود، لایجه بودجه سال 1405 به صورت یک جا و در یک مرحله بدون احکام و تبصره های بودجه ای و فقط شامل ارقام و جداول به مجلس ارائه گردید. از دیگر ویژگی های این لایحه ارائه ارقام بر اساس واحد جدیدی پولی است و با حذف 4 صفر تنظیم شده است.
نیز لایحه بودجه سال ۱۴۰۱ مورد بررسی کارشناسان انجمن قرار گرفت و خلاصه ای از آن در سه بخش تهیه شد.
مطابق ماده 182 اصلاحی قانون آیین نامه داخلی مجلس، لایحه بودجه در یک مرحله بررسی و تصویب میشود و در لایحه بودجه هیچگونه حکمی اعم از احکام بودجه ای یا غیربودجه ای امکان درج ندارد. مواردی که باید در بودجه های سنواتی تصمیم گیری شود و به تصویب برسد مستند به قوانین دائمی از جمله قانون «الزامات و احکام مورد نیزا بودجه های سنواتی» مصوب 30/9/1404 در جدول الزامات بودجه درج میشود. ردیف های جدول «الزامات» مستند به قوانین دائمی هستند که در /انها تعیین رقم، نرخ یا نصاب به بودجه های سنواتی احاله شده است.
اعداد و ارقام لایحه بودجه 1405 بر اساس ریال جدید درج شده است. هر یک واحد ریال (100 قران) معادل 1000 تومان قدیم (یا 10،000 ریال قدیم) است. اکثر ارقام بودجه بر اساس 100 ریال جدید تعریف شده است.
به این ترتیب منابع بودجه کل کشور در لایحه بودجه سال 1405 رقم 14،441،417،505،600 ریال جدید است که معادل 144،414،175،056،000،000 ریال قدیم میشود.
در دو سال گذشته لایحه بودجه دولت در دو بخش ارسال و در دو مرحله در مجلس به آن رسیدگی می شد. بخش نخست احکام مورد نیاز برای اجرای بودجه کل کشور و همچنین جداول کلیات بودجه بود و بخش دوم لایحه بودجه، جداول تفصیلی و جزئیات آنچه در مرحله اول ارائه شده، با لحاظ تغییرات انجام شده در مجلس، توسط دولت تهیه شده و به مجلس ارسال میشد. در این سازوکار، مجلس هنگام رسیدگی به جزئیات بودجه در مرحله دوم نمیتوانست سقف بودجه، ارقام کلان و بهطورکلی مصوبات بخش اول بودجه را تغییر دهد.
علاوه برآن، با توجه به دومرحلهای بودن بودجه و نیاز به صرف زمان بیشتر برای رسیدگی به آن، مهلت ارسال لایحه بودجه تا اول آبانماه تنظیم شده بود.
با اصلاح ماده (۱۸۲) آییننامه داخلی مجلس تغییرات مهمی در فرایند بررسی لایحه بودجه سالیانه کشور ایجاد شد که یکی از اهداف اصلی آن افزایش سرعت در رسیدگی به لایحه بودجه است. براساس این اصلاحیه، ارائه لایحه بودجه بهصورت «یکمرحلهای» به مجلس تسلیم میشودو تاکید بر ارائه بودجه صرفاً در قالب جداول و بدون حکم است؛ مگر مواردی که برای اجرای قوانین برنامه یا تبیین سیاستهای اجرایی بودجه حکمی مورد نیاز باشد. بر این اساس مهلت زمان ارائه لایحه بودجه تا اول دیماه هر سال تعیین شده است.
در آذرماه 1404 طرح دو فوریتی طرح اصلاح ماده ۱۸۲ آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که یکی از اهداف این طرح این بود که قانون بودجه را از قانوگذاری، تغییر قوانین و لغو قوانین منع کنند.. به این معنی که بر اساس این اصلاحیه نمایندگان در بررسی و تصویب بودجه، دیگر قانونگذاری جدیدی انجام نمی دهند و دولت مکلف شده است ماده واحده لایحه بودجه سالانه کل کشور را به صورت برنامهمحور، حاوی برنامههای اجرائی و اهداف کمّی، از جمله ترازهای عملیاتی، سرمایهای و مالی صرفاً در قالب جداول کلان و تفصیلی به تفکیک جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آن، به مجلس تقدیم کند. بدین ترتیب جدولی به نام جدول الزامات نیز به فهرست جداول بودجه اضافه شده است. این جدول شامل متغیرهای کلیدی اثرگذار بر منابع و مصارف است که در قوانین دائمی تعیین آنها به بودجه سنواتی احاله شده است؛ ازجمله میزان رشد حقوق و دستمزد کارکنان، سقف معافیت مالیاتی، تعیین نرخ حقوق گمرکی برای برخی اقلام و مواردی از این قبیل.
در لایحه بودجه 1405 جدولی تحت عنوان منابع و مصارف جمعی خرجی ارائه شده است. این اعتبارات به مواردی گفته میشود که درامدی از یک محل مشخص تامین شده و در همان جا هزینه میشود، با این تفاوت که گردش ریالی اتفاق نیافتاده است و صرفا ثبت حسابداری میشود
نمونه ای از جداول الزامات بودجه در بخش منابع و مصارف
بودجه کل کشور
بودجه کل کشور معادل 14441 هزار میلیارد تومان است که از این میزان منابع بودجه عمومی معادل 5954 همت و بودجه شرکتهای دولتی، بانکها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت 8896 همت است. بودجه عمومی دولت از دو بخش (1) منابع و مصارف عمومی دولت معادل 5220 همت و (2) درآمد و مصارف اختصاصی دولت معادل 734 همت تشکیل شده است. همچنین مجموع منایع و مصارف جمعی خرجی معادل 1489 همت برآورد شده است.
ب- نگاهی به بخش منابع بودجه
v منابع عمومی لایحه بودجه 1405
- منابع عمومی لایحه شامل موارد زیر است که در جدول قابل مشاهده است:
درآمدها شامل: درآمدهای مالیاتی، درامدهای گمرکی و سایر درآمدها است)،
واگذاری دارایی های سرمایه ای شامل: منابع حاصل از نفت و فرآورده های نفتی و منابع حاصل از واگذاری اموال منقول و غیرمنقول (مولدسازی) و منابع حاصل از واگذاری طرح تملک دارائی های سرمایه ای است)
واگذاری دارایی های مالی شامل: واگذاری اوراق مالی اسلامی، استقراض از صندوق توسعه ملی و واگذاری شرکتهای دولتی و سایر واگذاری ها
اهم الزامات منابع لایحه بودجه سال 1405
| عنوان | ارقام |
| سقف معافیت مالیاتی حقوق ماهیانه (موضوع ماده (84) قانون مالیاتهای مستقیم) | 40 میلیون تومان |
| حداقل افزایش درآمد ابرازی عملکرد 1404 نسبت به درآمد ابرازی عملکرد 1403 برای برخورداری از مشوق ها مطابق تبصره (7) ماده (105) و تبصره ماده (131) قانون مالیاتهای مستقیم | 45 درصد |
| میزان افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده کالاهای موضوع ماده (7) و بند (ب) ماده (26) قانون مالیات بر ارزش افزوده برای کالابرگ خانوار | 2 واحد درصد |
| نرخ ارز یورو مبنای محاسبه حقوق ورودی کالاها | 103 هزار تومان |
| حداقل نسبت نرخ نفت گازعرضه شده توسط کارت سوخت اضطراری جایگاه به نرخ خرید از پالایشگاه | 30 درصد |
| حداقل نسبت نرخ سوخت هوایی و نرخ سوخت جت از قیمت خرید پالایشگاهی | 60 درصد |
رشد منابع لایحه 1405 در مقایسه با پیش بینی عملکرد 1404
| عنوان | قانون بودجه سال 1404 | پیش بینی عملکرد 1404 | لایحه سال 1405 | درصد رشد لایحه نسبت به قانون | درصد رشد لایحه نسبت به عملکرد |
| درآمدها | 2446 | 2400 | 3401 | 39 | 41 |
| واگذاری دارایی های سرمایه ای | 930 | 380 | 275 | 70- | 28- |
| واگذاری دارایی های مالی | 1580 | 1275 | 1543 | 2- | 21 |
| جمع | 4956 | 4055 | 5220 | 5 | 29 |
رشد منابع لایحه نسبت به قانون 1404 – ارقام به هزار میلیارد تومان
| عنوان | قانون بودجه سال 1404 | لایحه سال 1405 | درصد رشد لایحه نسبت به قانون | |
| درآمدها | درآمدهای مالیاتی (مجموع مالیاتهای مستقیم و مالیات بر کالاها و خدمات) | 1820 | 2730 | 50 |
| درآمدهای گمرکی | 264 | 231 | 13- | |
| سایر درآمدها | 362 | 440 | 22 | |
| واگذاری دارایی های سرمایه ای | منابع حاصل از نفت و میعانات | 604 | 263 | 56- |
| واگذاری اموال منقول و غیرمنقول (مولدسازی) | 324 | 12 | 96- | |
| واگذاری دارایی های مالی | واگذاری اوراق مالی اسلامی | 810 | 940 | 16 |
| استقراض از صندوق توسعه ملی | 450 | 590 | 9 | |
| واگذاری شرکتهای دولتی و سایر واگذاری های مالی | 15 | 13 | 94- | |
| جمع | 4055 | 5220 | 5 |
- درآمدهانسبت به مصوب سال گذشته 39 درصد رشد دارد که سهم درامدهای مالیاتی از این رشد در حدود 23 درصد است. بخشی از این افزایش درآمدهای مالیاتی ناشی از رشد دو واحد درصدی مالیات بر ارزش افزوده نسبت به سال 1404 و بخشی نیز ناشی از رشد 46 درصدی مالیات اشخاص حقیقی است.
- درآمدهای ناشی از حقوق وروردی کالاها (درامدهای گمرکی) نسبت به میزان مصوب سال 1404 ، 13،5 درصد کاهش یافته است که با وجود افزایش 26 درصدی نرخ ارز مبنای حقوق گمرکی ، به دلیل حذف حقوق ورودی واردات خودرو این منابع کاهشی بوده است. همچنین سایر درآمدهای دولت (شامل سود سهام شرکتهای دولتی، حقوق دولتی معادن و …) نیز معادل 21 درصد رشد داشته است.
- در بحث واگذاری دارایی های مالی، نسبت به مصوب سال گذشته 2 درصد کاهش نشان می دهد. علیرغم آنکه میزان عرضه اوراق نسبت به سال 1404، 16 درصد و استقراض از صندوق 9 درصد افزیش یافته است، منابع حاصل از واگذاری شرکتهای دولتی نسبت به قانون 96 درصد کاهش نشان میدهد.
نگاهی به درآمدهای مالیاتی در لایحه بودجه 1405 (ارقام به هزار میلیارد تومان)
| پایه ی مالیاتی | قانون 1404 | لایحه 1405 | رشد (درصد) |
| مجموع مالیاتهای مستقیم و مالیات بر کالاها و خدمات | 1820 | 2730 | 50 |
| مالیات اشخاص حقوقی | 810 | 1183 | 46 |
| مالیات اشخاص حقوقی دولتی | 94 | 134 | 42 |
| مالیات بنگاه های اقتصادی نهادها و بنیادهای انقلاب اسلامی | 3 | 3 | 16 |
| مالیات اشخاص حقوقی غیردولتی | 675 | 1022 | 51 |
| مالیات بر درآمد حاصل از فعالیتهای تولیدی و معدنی واحدهای صنعتی و معدنی مبتنی بر پروانه های بهره برداری و یا قرارداد استخراج اخذ شده در خارج از دوران بر نامه پنجم | 35 | 20 | 43- |
| درآمد حاصل از مالیات پرداختی آستان قدس رضوی، بنگاه های اقتصادی زیرمجموعه ی نیروهای مسلح و ستاد اجرایی فرمان امام | 1 | 3 | 118 |
| سایر مالیات اشخاص حقوقی | 1 | 1 | 24 |
| مالیات بر درآمدها | 319 | 446 | 40 |
| مالیات حقوق کارکنان بخش عمومی | 65 | 66 | 1 |
| مالیات حقوق کارکنان بخش خصوصی | 115 | 189 | 64 |
| مالیات مشاغل | 122 | 168 | 37 |
| مالیات مستغلات | 16 | 22 | 36 |
| سایر مالیات بر درآمدها | 1 | 1 | 67 |
| مالیات بر ثروت | 55 | 103 | 90 |
| مالیات بر ارث | 5 | 7 | 32 |
| مالیات بر نقل و انتقال سرقفلی | 7 | 9 | 32 |
| مالیات نقل و انتقال سهام | 18 | 31 | 68 |
| مالیات نقل و انتقال املاک | 12 | 16 | 36 |
| حق تمبر و اوراق بهادار | 7 | 40 | 471 |
| مالیات بر خودروهای گران قیمت | 4 | 0 | 100- |
| سایر مالیات بر ثروت | 1 | 1 | 4- |
| مالیات بر کالاها و خدمات | 636 | 997 | 57 |
| مالیات بر فروش فراورده های نفتی | 8 | 25 | 215 |
| عوارض خروج مسافر از مرزهای کشور | 3 | 5 | 32 |
| مالیات بر سیگار | 23 | 32 | 41 |
| مالیات بر نقل و انتقالات اتومبیل | 31 | 42 | 35 |
| مالیات شماره گذاری خودرو | 21 | 26 | 28 |
| مالیات بر ارزش افزوده | 550 | 866 | 58 |
ج- نگاهی به بخش مصارف بودجه سال 1405
v مصارف عمومی لایحه بودجه 1405
- مصارف عمومی لایحه شامل موارد زیر است که در جدول به تفکیک قابل مشاهده است:
هزینه ها شامل: جبران خدمات کارکنان مالیاتی، مزایای اجتماعی و سایر هزینه ها است)،
تملک دارایی های سرمایه ای شامل: ساختمان و مستحدثات، ماشین آلات و تجهیزات، زمن و سایر موارد)
تملک دارایی های مالی شامل: بازپرداخت اصل اوراق مالی، تعهدات پرداخت نشده سالهای قبل و سایر موارد )
اهم الزامات مصارف لایحه بودجه سال 1405
| عنوان | ارقام |
| افزایش ضریب ریالی حقوق و سایر افزایش های متناظر برای گروه های مختلف کارمندان و بازنشستگان | 20 درصد |
| حداقل مبلغ مندرج در حکم کارگزینی و قرارداد منعقده ماهانه حقوق بگیران | 15،6 میلیون تومان |
| حداقل حکم حقوق بازنشستگان و وظیفه بگیران | 14،04 میلیون تومان |
| افزایش حقوق سربازان | 20 درصد |
| میزان افزایش مستمری مددجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی کشور | 30 درصد |
| میزان افزایش مستمری والدین شهدا | 20 درصد |
| سقف خالص پرداختی (به استثنای قضات و هیئت علمی) | 7 برابر حداقل حقوق |
| سقف منابع حاصل از فروش، صادرات و تهاتر یا معاوضه نفت با فرآورده های نفتی | 5،3 میلیارد یورو |
| میزان نفت تحویلی وزارت نفت به پالایشگاه ها از محل منابع داخلی بابت دریافت مواد اولیه قیر (وکیوم باتوم) | 25 هزار میلیارد یورو |
| سقف تسهیلات ارزان قیمت اشتغال خرد و خانگی | 100 هزار میلیارد تومان |
| میزان تادیه بدهی های قطعی و حسابرسی شده دولت به سازمان تامین اجتماعی | 170 هزار میلیارد تومان |
رشد مصارف لایحه نسبت به قانون 1404 – ارقام به هزار میلیارد تومان
| عنوان | قانون بودجه سال 1404 | پیش بینی عملکرد 1404 | لایحه سال 1405 | درصد رشد لایحه نسبت به قانون | درصد رشد لایحه نسبت به عملکرد |
| اعتبارات هزینه ای | 3355 | 3200 | 4017 | 20 | 26 |
| تملک دارایی های سرمایه ای | 601 | 500 | 601 | 0 | 20 |
| تملک دارایی های مالی | 1000 | 420 | 602 | 40- | 43 |
| جمع | 4955 | 4120 | 5220 | 5 | 27 |
سهم دستگاه های اصلی از اعتبارات هزینه ای عمومی در لایحه بودجه سال 1405
| عنوان دستگاه اصلی | میزان اعتبارات هزینه ای عمومی (هزار میلیارد تومان) | سهم از کل اعتبارات هزینه ای عمومی دستگاه های اجرایی ملی |
| وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی | 538
(499 همت مربوط به صندوق بازنشستگی کشور) |
19% |
| وزارت آموزش و پرورش | 443 | 16% |
| وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی | 405 | 14% |
| وزارت دفاع و پشتیابی نیروهای مسلح | 295
(226 همت مربوط به سازمان تامین اجتماعی نیروهای مسلح) |
10% |
| ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | 183 | 6% |
| بنیاد شهید و امور ایثارگران | 148 | 5% |
| فرماندهی کل انتظامی جمهوری اسلامی ایران | 124 | 4% |
| دادگستری جمهوری اسلامی ایران | 104 | 4% |
| وزارت علوم، تحقیقات و فناوری | 89 | 3% |
| ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران | 85 | 3% |
| مجموع | 2414 | 85% |
- پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان و مستمری بازنشستگان، بازپرداخت اصل و سود اوراق مالی سررسید شده و مصارف قانون هدفمندی از جمله مواردی هستند که شاکله مصارف کلی بودجه را می سازند. به طور تقریبی مجموع مصارف اجتناب ناپذیر بیش از 85 درصد از مصارف بودجه را تشکیل می دهند.
- میزان رشد مجموع هزینه ها در لایحه 20 درصد لحاظ شده است. بخش عمده ای از هزینه های جاری را پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان دولت، مستمری بازنشستگان وابسته به دولت و هزینه های دستگاهی تشکیل می دهد. با توجه به اینکه ضریب ریالی افزایش حقوق و دستمزد کارکنان بخش دولتی نیز در جدول الزامات مصارف معادل 20 درصد لحاظ شده است، لذا رقم سرجمع هزینه ها نیز به همین میزان رشد داشته است.
- در مورد تملک دارایی های سرمایه ای، در جدول جمعی خرجی به دستگاه های اجازه داده شده بخشی از اعتبارات عمرانی مورد نیاز خود را از محل فروش و واگذاری اموال و دارایی های در اختیار خود تامین کنند.
- در مورد تملک دارایی های مالی دلیل کاهش اعتبارات این ردیف نسبت به قانون 1404، انتقال بخشی از اعتبارات تادیه بدهی ها به جدول جمعی خرجی و حذف بخشی دیگر است.
برای مشاهده متن کامل گزارش کلیک کنید
