به گزارش ایرنا، تحولات ژئوپلیتیکی سال‌های اخیر، از جنگ روسیه و اوکراین تا تغییر مسیرهای تجارت جهانی، اهمیت کریدورهای ترانزیتی را بیش از گذشته افزایش داده است. در این میان، ایران به دلیل قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی شرق و غرب و دسترسی همزمان به بازارهای آسیایی، اروپایی و منطقه‌ای، از ظرفیت کم‌نظیری برای تبدیل شدن به هاب ترانزیتی و تجاری برخوردار است.

بر این اساس برخی از کارشناسان معتقدند توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، جذب سرمایه‌گذاری خارجی و فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی می‌تواند سهم ایران را از تجارت منطقه‌ای و جهانی افزایش دهد و منابع درآمدی جدیدی برای اقتصاد کشور ایجاد کند؛ ظرفیتی که تاکنون کمتر از توان واقعی آن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.

حسن حسنخانی کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا، درباره تاکید رئیس‌جمهور بر توسعه کریدورهای ترانزیتی اظهار داشت: موقعیت ژئوپلیتیکی ایران اگر ممتازترین موقعیت در جهان نباشد، بدون تردید یکی از ممتازترین موقعیت‌های ژئوپلیتیکی دنیا به شمار می‌رود. ایران کشوری است که به صورت مستقیم با ۱۵ کشور همسایه است و از طریق یک واسطه نیز با حدود ۲۵ کشور دیگر ارتباط دارد.

وی افزود: ایران از طریق یک واسطه با کشورهایی مانند چین و هند همسایه محسوب می‌شود و به صورت مستقیم نیز با پاکستان مرز مشترک دارد. این موقعیت می‌تواند زمینه پیوند اقتصادی با مهم‌ترین قطب‌های جمعیتی جهان را فراهم کند. با این حال، کشور ما به دلایل مختلف از جمله برخی ملاحظات سیاسی، در سال‌های گذشته نتوانسته است از این ظرفیت به طور کامل بهره‌برداری کند.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: رهبر شهید معظم انقلاب در سخنرانی نوروزی سال ۱۳۹۷ به خوبی اشاره کردند که اگر ایران بتواند تنها ۲۰ درصد نیاز وارداتی کشورهای همسایه خود را تامین کند، ظرفیت دستیابی به حدود ۲۵۰ میلیارد دلار صادرات سالانه وجود خواهد داشت. این موضوع نشان‌دهنده فرصت‌های گسترده‌ای است که در پیرامون اقتصاد ایران قرار دارد. برای نمونه، روسیه در آن مقطع سالانه حدود ۶۰ میلیارد دلار واردات دارو داشت، اما سهم ایران از این بازار تنها حدود ۲۵۰ هزار دلار بود که رقمی بسیار ناچیز در مقایسه با ظرفیت‌های موجود.

وی تصریح کرد: ایران باید بیش از گذشته از ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی خود استفاده کند. کریدور شمال – جنوب و کریدور شرق – غرب تنها بخشی از این ظرفیت‌ها هستند؛ در منطقه غرب آسیا هشت کریدور ریلی مهم وجود دارد که شش کریدور آن از خاک ایران عبور می‌کند. این ظرفیت می‌تواند ایران را به یک هاب اقتصادی، تجاری و ترانزیتی در منطقه تبدیل کند و کشور را به گلوگاه مبادلات اقتصادی میان شرق و غرب جهان بدل سازد.

جنگ اوکراین از مبادلات تجاری چین و اروپا نکاست

این کارشناس اقتصادی با اشاره به تحولات تجارت جهانی پس از جنگ اوکراین اظهار کرد: یکی از حوزه‌هایی که پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین کاهش نیافت، حجم مبادلات تجاری میان چین و اروپا بود. اتحادیه اروپا با جمعیتی حدود ۵۰۰ میلیون نفر و چین با جمعیتی بالغ بر یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر همچنان روابط تجاری گسترده‌ای دارند.

وی افزود: ارزش مبادلات تجاری میان چین و اروپا در سال ۲۰۲۱، یعنی پیش از آغاز جنگ اوکراین، حدود ۷۸۰ میلیارد دلار بود و این رقم در سال بعد از جنگ به حدود ۸۲۰ میلیارد دلار افزایش یافت. این در حالی است که برخی مسیرهای سنتی حمل‌ونقل از جمله مسیر ریلی روسیه به لهستان با محدودیت‌های جدی مواجه شده بود. ایران می‌تواند از بخشی از این ظرفیت و تغییر مسیرهای تجاری به نفع خود استفاده کند.

حسنخانی در پاسخ به این پرسش که توسعه کریدورها تا چه اندازه می‌تواند به یکی از منابع درآمدی مهم کشور تبدیل شود، توضیح داد: این موضوع کاملاً امکان‌پذیر است، اما نیازمند فراهم شدن زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی دقیق است. مهم‌ترین مسئله در این زمینه تامین مالی پروژه‌های زیرساختی است که در ماده ۳ برنامه هفتم توسعه نیز مورد توجه قرار گرفته و مسئولیت آن بر عهده وزارت امور اقتصادی و دارایی قرار داده شده است.

وی افزود: ایران می‌تواند با کشورهایی مانند چین که شرکای مهم تجاری کشور محسوب می‌شوند، قراردادهای متنوعی از جمله قراردادهای سرمایه‌گذاری، بی.او.تی و سایر مدل‌های مشارکتی منعقد کند. چین سالانه حدود ۷۰۰ میلیارد دلار در کشورهای مختلف سرمایه‌گذاری می‌کند و اگر تنها حدود پنج میلیارد دلار از این سرمایه‌گذاری‌ها به سمت ایران هدایت شود، بخش قابل توجهی از مشکلات زیرساختی کشور برطرف خواهد شد. از منظر ظرفیت‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری، محدودیت جدی وجود ندارد و امکان جذب منابع مالی برای توسعه زیرساخت‌ها فراهم است.

نقش آفرینی در کریدورها، تاب آوری اقتصاد ایران

حسنخانی درباره اینکه آیا اقتصاد ایران وارد مرحله جدیدی از تاب‌آوری شده است یا خیر، پاسخ داد: این مسئله به میزان توجه مسئولان به ظرفیت‌های ترانزیتی و ژئوپلیتیکی کشور بستگی دارد. اگر ایران بتواند به گلوگاه تجارت منطقه و جهان تبدیل شود، بدون تردید تاب‌آوری اقتصادی کشور نیز افزایش خواهد یافت. در حال حاضر یکی از مهم‌ترین موضوعات برای توسعه جایگاه ایران در کریدورهای منطقه‌ای، فعال‌تر شدن سفارتخانه‌های کشور به ویژه در چین است. سفیر ایران در چین باید نقش پررنگ‌تری در توسعه همکاری‌های اقتصادی ایفا کند.

این کارشناس اقتصادی افزود: یکی از چالش‌های موجود این است که سفارت ایران در چین به اندازه ظرفیت‌های موجود فعال نبوده است. به اعتقاد من، یکی از نقاط ضعف ما در سال‌های گذشته همین موضوع بوده و لازم است تعاملات اقتصادی با چین با جدیت بیشتری دنبال شود.

حسنخانی در پاسخ به این پرسش که مهم‌ترین موانع تبدیل مزیت جغرافیایی ایران به مزیت اقتصادی چیست، گفت: در اسناد بالادستی از جمله برنامه هفتم توسعه به این موضوع توجه شده و حتی بسیاری از کشورها پس از جنگ اوکراین نگاه مثبت‌تری به ظرفیت‌های ترانزیتی ایران پیدا کرده‌اند. مسئله اصلی در شرایط فعلی بیش از آنکه نبود برنامه باشد، به حوزه اجرا و مدیریت بازمی‌گردد. همکاری‌های اقتصادی و ترانزیتی میان ایران، چین، روسیه و هند نیازمند تصمیم‌گیری و اجرای سریع‌تر است، اما در برخی موارد فرآیندهای اداری و بروکراسی باعث کندی کار شده است.

این کارشناس اقتصادی در پایان خاطرنشان کرد: نقش سفارتخانه‌های ایران در کشورهای هدف برای رفع این موانع بسیار مهم است. سفارت ایران در روسیه عملکرد قابل قبولی داشته، اما در مورد چین همچنان نیاز به فعالیت و تحرک بیشتری وجود دارد. در مجموع مانع جدی خارجی برای توسعه کریدورها وجود ندارد و آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، تسریع در تصمیم‌گیری‌ها و اجرای برنامه‌های موجود است.