چه کنیم ناترازي برق ما را فلج نكند؟
توصيههاي مديريتي به مديران صنايع كوچك و بزرگ
گروه اقتصادي| «سال ۱۴۰۵ براي شبكه برق ايران، سالي سراسر عدم قطعيت است يا نه؟» «تعادل ميان عرضه و تقاضا شكننده است؟» «موفقيت در فضاي كنوني منوط به چيست؟» «اصلاحات ساختاري، مديريت مصرف، شرايط اقليمي و ظرفيت عملي نيروگاهها وابسته چقدر در موفقيت دولت نقش دارد؟» از نگاه بسياري از تحليلگران در شرايط كنوني كاهش هدفمند مصرف بخش خانگي شايد بتواند بخشي از كمبودها را پوشش بدهد، حتي كنترل مصرف در بخش تجاري نيز اين كمك را ميكند. اما بيشك كاهش اجباري مصرف بخش توليدي و به ويژه صنعتي همچون سالهاي گذشته چالشبرانگيز خواهد شد. آن هم در فضايي كه هنوز بسياري از صنايع نتوانستند در مسير بهينهسازي مصرف سوخت حركت كنند يا اصلاحاتشان را در اين مسير تكميل نكردند. در اين فضا ناترازي بيش از بيش كشور را به مخاطره مياندازد. حتي اگر سياست توسعه ظرفيت نيروگاهي، انرژيهاي تجديدپذير و خودتاميني صنايع بزرگ در دستور كار باقي بماند. سياستي كه در يك دهه اخير مورد توجه قرار گرفته و در سالهاي اخير تشديد شده و تنها سياستي است که ميتواند سرعت تابآوري شبكه را بالا ببرد. در اين فضا يك سوال مهم مطرح است؛ «واحدهاي توليدي به ويژه واحدهاي صنعتي چطور رفتار كنند تا از مخاطرات پيشبيني شده در مقطع كنوني بكاهند؟» از نگاه كارشناسان اقتصادي در شرايط كنوني براي كاهش آثار منفي ناشي از ناترازي بايد صنايع، برق را به عنوان يك ريسك راهبردي در نظر بگيرند و برنامههاي عملياتي خود را بر اساس پيشبينيهاي محتمل شبكه تنظيم كنند. معاونت مطالعات اقتصادي و آيندهپژوهي اتاق تهران با تاييد اين موضوع در گزارشي اعلام كرده براي كاهش مخاطرات ناشي از ناترازي برق، صنايع بايد راهبردهاي كليدي شامل سرمايهگذاري در بهرهوري انرژي، تنوعبخشي منابع تامين برق، انعطاف توليد و شيفتبندي را در دستور كار داشته باشند. آنها همچنين بايد استفاده از انرژي تجديدپذير داخلي و توسعه ظرفيت پايش و تحليل دادههاي مصرف را در دستور كار قرار بدهند. به باور كارشناسان اتاق تهران، بهرهگيري از اين راهبردها موجب كاهش آثار محدوديتهاي پيك مصرف، افزايش پايداري توليد و كاهش هزينهها خواهد شد. بر اساس ديدگاه اين كارشناسان، موفقيت صنايع در سال ۱۴۰۵ وابسته به توانايي صنايع در هماهنگي با سياستگذار، مشاركت در مديريت مصرف جمعي و برنامهريزي استراتژيك براي مواجهه با ناپايداري شبكه برق است. اين رويكرد نه تنها موجب كاهش ريسك عملياتي ميشود، بلكه امكان افزايش بهرهوري و تابآوري بلندمدت صنايع را فراهم ميآورد و به مديران ابزارهاي تصميمگيري راهبردي در مواجهه با آيندهاي پرچالش ارائه ميكند.
سناريوهاي تامين برق در 1405
بر اساس جديدترين مطالعات معاونت اقتصادي و آيندهپژوهي اتاق بازرگاني ايران، در سال ۱۴۰۵ تامين برق، با دو عامل عدم قطعيت عمده مواجه است كه مسير آينده شبكه و صنايع را تعيين ميكنند. يكي از اين عوامل سطح تحقق اصلاحات ساختاري در بازار برق و شدت ناترازي ميان عرضه و تقاضا در پيك مصرف، دومي اصلاحات ساختاري شامل اجراي آزادسازي قيمتها، تعميق بازار برق و افزايش كارايي شبكه است. شدت ناترازي نيز تابع رشد تقاضا در بخش خانگي، وضعيت صنعتزدايي، ظرفيت نيروگاهي و محدوديتهاي عملياتي ناشي از فرسودگي تجهيزات و وابستگي توليد تجديدپذير به شرايط جوي است. بنابراين دو سناريو پيش رو است؛ «مديريت ناترازي با فشار به صنايع» و «تعادل شكننده اما قابل مديريت».
سناريوي مديريت ناترازي با فشار به صنايع
طبق دادههاي اتاق بازرگاني تهران، سناريوي مديريت ناترازي با فشار به صنايع، ظرفيت نيروگاهي تا حدي افزايش ميدهد، اما محدوديتهاي عملياتي و نوسانات توليد تجديدپذير باعث ميشوند كه پيك مصرف تابستان از توان شبكه فراتر برود. در اين فضا پيشبيني ميشود، سياستگذار همچون سالهاي گذشته به دليل ملاحظات اجتماعي و امنيتي، اولويت تامين برق را به بخش خانگي بدهد؛ به تبع آن هم فشار تعديل مصرف به صنايع منتقل ميشود. در اين سناريو به باور كارشناسان اتاق تهران انتظار ميرود كه رشد مصرف خانگي و عمومي مشابه سالهاي قبل جهش 7 تا ۱۰ درصدي در پيك داشته باشد. شبكه هم با كمبود موقت ۱2 تا ۱7 هزار مگاواتي مواجه شود. در آن سو صنايع با كاهش ساعات توليد و افزايش هزينه تمام شده مواجه ميشوند. افزون بر اين، قطعي برق يا محدوديت برنامهريزي شده، قابليت برنامهريزي توليد و تحويل به مشتريان را كاهش ميدهد و ريسك تامين مواد اوليه و فرآيند توليد افزايش پيدا ميكند. اتاق بازرگاني تهران به مديران بنگاهها توصيه ميكند در صورت وقوع اين سناريو همچون سالهاي قبل بايد به مديريت داخلي مصرف انرژي توجه ويژه داشته باشند. به عبارتي بايد گزينههايي مانند توليد اضطراري، انعطاف در شيفتهاي كاري و ذخيرهسازي انرژي را بررسي كنند تا اثر محدوديتهاي پيك تابستان كاهش يابد.
سناريوي تعادل شكننده اما قابل مديريت
براساس تحليل اتاق بازرگاني تهران، در سناريوي «تعادل شكننده اما قابل مديريت» اصلاحات ساختاري و مديريت مصرف در سطح كلان تا حدي تحقق مييابد. ظرفيت نيروگاهي افزايش يافته و شبكه با مديريت هوشمند پيك بار و هماهنگي صنايع بزرگ، به تعادل نسبي ميان عرضه و تقاضا با كمبود قابل مديريت برق ميرسد. با اين حال، اين تعادل شكننده است و هر شوك ناگهاني مانند كاهش توليد نيروگاهها، نوسانات شديد آبوهوايي يا كمبود سوخت ميتواند ناترازي را تشديد كند. در اين سناريو ظرفيت توليد اسمي افزايش يافته، مديريت مصرف خانگي و عمومي به صورت هدفمند تا حدي اجرا ميشود كه مانع از جهش مصرف خانگي در دوره پيك شود، صنايع بزرگ تا حدي خودتامين هستند و شبكه به تعادل نسبي ميرسد. با اين حال كارشناسان اتاق تهران هشدار ميدهند، فشار بر صنايع كوچك و متوسط همچنان باقي است و نياز به برنامهريزي دقيق انرژي وجود دارد. پيامد عملياتي براي صنايع سبك شامل افزايش پيشبينيپذيري مصرف برق، كاهش احتمال خاموشيهاي برنامهريزي نشده و امكان برنامهريزي توليد است. در عين حال، استمرار ريسكهاي كوتاهمدت و عدم قطعيت بلندمدت ايجاب ميكند مديران بنگاهها سازوكارهاي انعطافپذير براي مواجهه با تغييرات لحظهاي مصرف برق داشته باشند.
هشدار به صنايع
در شرايط كنوني شانس سناريوي «تعادل شكننده اما قابل مديريت» بيشتر است يا سناريوي «مديريت ناترازي با فشار به صنايع»؟ تحليلگران اتاق تهران معتقدند در فضاي كنوني احتمال وقوع سناريوي اول حدود ۴3 درصد و سناريوي دوم 57 درصد است. به عبارت ديگر حتي در صورت عدم وقوع شوكهاي حاد، ريسك ساختاري ورود به وضعيت كمبود شديد برق براي صنايع قابل توجه است. شبكه برق در آستانهاي قرار دارد كه تغييرات نسبتا كوچك در تقاضا يا ظرفيت عملي ميتواند آن را وارد محدوده بحراني كند. در ضمن ريسك ناترازي شديد در سال ۱۴۰۵، صرفا يك احتمال مقطعي نيست، بلكه داراي ويژگي ساختاري و ماندگار است. به بيان ساده، اگر شبكه وارد وضعيت كمبود شديد شود، احتمال بازگشت سريع به تعادل پايين خواهد بود. اين ويژگي براي صنايع به معناي آن است كه بايد برنامهريزي خود را نه بر مبناي «ميانگين شرايط» بلكه بر مبناي «ريسك پايدار بحران» انجام بدهند. از منظر مديريت صنعتي، اين نتايج ضرورت سرمايهگذاري در خودتاميني، تنوع بخشي به منابع انرژي، انعطافپذيري در برنامه توليد و بازطراحي قراردادهاي فروش را تقويت ميكند، زيرا حتي اگر سناريوي شديد محتملترين حالت نباشد، هزينههاي آن به اندازهاي بالاست كه بيتوجهي به آن ميتواند پيامدهاي جدي براي بنگاهها ايجاد كند.
صنايع كوچك بيشتر مراقب باشند
از نگاه تحليلگران، در فضاي كنوني كماكان پيامد ناشي از ناترازي بيش از آنكه به صنايع بزرگ آسيب بزند به صنايع كوچك و متوسط ميزند. آن هم به اين دليل كه صنايع كوچك و متوسط بيشتر از صنايع بزرگ به شبكه عمومي وابستهاند . در ضمن اين واحدها با افزايش هزينههاي عملياتي و انرژي روبهرو ميشوند. تحليلگران اتاق تهران بر همين اساس معتقدند اين بخشها بايد بر انعطافپذيري در حوزه عمليات بيش از پيش توجه كنند، ريسك سرمايهگذاري در پروژههاي توسعهاي را افزايش بدهند و مديريت بهينه انرژي تابآوري خود را افزايش بدهند.
توصيههاي كليدي
از نگاه تحليلگران اتاق بازرگاني تهران، مديريت برق يك مساله راهبردي در سطح تصميمگيري مديريتي است. بنابراين مديران صنايع با رويكردي پيشنگرانه و مبتني بر سناريوهاي موجود بايد مجموعهاي از اقدامات هماهنگ را در حوزه مديريت مصرف، تنوعبخشي به منابع تامين، افزايش بهرهوري انرژي و ارتقاي تابآوري عملياتي طراحي و اجرا كنند. اما توصيههاي اتاق بازرگاني چيست؟
بازتعريف مفهوم برق
يكي از اولين توصيهها مربوط به بازتعريف مفهوم برق است. برق يك متغير راهبردي و منبع حياتي براي پايداري توليد، رقابتپذيري و امنيت زنجيره تامين صنايع سبك محسوب ميشود. مديريت برق بايد به صورت يك عنصر ريسك كلان در برنامهريزي بنگاهها ديده شود. مديران بايد پيشبيني سناريوهاي مختلف تامين و ناترازي برق را در برنامههاي تداوم كسب وكار لحاظ و براي شرايط پيك مصرف، برنامههاي جايگزين و اضطراري تدوين كنند. اين رويكرد موجب كاهش آثار منفي محدوديتهاي شبكه و افزايش تابآوري عملياتي صنايع ميشود.
سرمايهگذاري در بهرهوري انرژي
افزايش بهرهوري انرژي يكي از راهبردهاي كليدي كاهش آسيبپذيري در برابر محدوديتهاي تامين برق است. صنايع كوچك و متوسط ميتوانند با بازطراحي فرآيندهاي توليد، ارتقاي تجهيزات بهينه، استفاده از سيستمهاي مديريت هوشمند بار و نصب تجهيزات پايش مصرف، شدت مصرف انرژي را كاهش بدهند. اين اقدامات علاوه بر كاهش هزينههاي عملياتي، توان توليد واحدها را در شرايط ناپايداري شبكه افزايش ميدهد. همچنين بهرهگيري از فناوريهاي نوين امكان برنامهريزي دقيق مصرف برق در ساعات پيك و كاهش فشار بر شبكه را فراهم ميكند.
تنوعبخشي به منابع تامين برق
براي كاهش وابستگي به شبكه عمومي، صنايع ميتوانند از منابع جايگزين انرژي استفاده كنند. اين منابع شامل نيروگاههاي كوچك اختصاصي، نيروگاههاي خورشيدي پشتبامي، مولدهاي تركيبي و قراردادهاي خريد مستقيم برق از بورس انرژي هستند. ايجاد اين تنوع نه تنها احتمال مواجهه با خاموشيهاي برنامهريزي شده را كاهش ميدهد، بلكه امكان برنامهريزي بلندمدت توليد و پاسخگويي به سفارشهاي مشتريان را نيز افزايش ميدهد. مديران ميتوانند با تحليل هزينه-فايده و سناريونگاري، بهترين تركيب منابع انرژي را براي واحدهاي خود انتخاب كنند.
برنامهريزي برای توليد انعطافپذير
انعطافپذيري عملياتي، عامل تعيينكننده در كاهش آسيبپذيري صنايع سبك است. مديران ميتوانند با تنظيم شيفتهاي كاري و زمانبندي توليد مطابق با ساعات كم باري شبكه، فشار بر فرآيند توليد و محدوديتهاي مصرف برق را كاهش بدهند. استفاده از مدلهاي توليد منعطف و برنامهريزي فرآيندهاي حساس به انرژي، امكان پاسخ سريع به تغييرات پيك مصرف و پيشبيني ناترازيها را فراهم ميكند. اين اقدام كمك ميكند تا بنگاهها به صورت پايدارتري سفارشهاي مشتريان را تامين كنند. از نگاه كارشناسان اتاق تهران در كنار اين سياستهاي مطرح شده، ارتقاي ظرفيت تحليل و پايش انرژي و تقويت تابآوري بلندمدت با سرمايهگذاري راهبردي را قرار داد كه بايد به آن توجه شود.
منبع: اعتماد
لینک کوتاه https://etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/247938/
