گزارش ۱۶۵ – مهرماه ۱۳۹۸ – بلاکچین و کاربردهای آن

چکیده مدیریتی

  • بلاکچین یا زنجیره بلوکی یک دفترکل دیجیتالی است که بر اساس سه اصل دفترکل توزیع یافته، نبود واسطه و غیرقابل تغییر بودن عملکرد ثبت شده گذشته، به صورت بلاکچین­های عمومی و خصوصی طراحی شده است. مشترکان بلاکچین عمومی معمولاً ناشناخته­اند. برعکس، در یک شبکه بلاکچین خصوصی، مشارکت­کنندگان شبکه شناخته شده و قابل اعتماد هستند.
  • دسترسی آنی به داده­های شفاف، دسترسی یکسان اعضا به داده­ها، نقدشونده­شدن داراییهای منجمد، کاهش ریسک فرایندهای مالی ،اعتمادسازی برای اعضا،… از جمله مزایای بلاکچین قلمداد میشود.
  • سیستم بایگانی و ثبت داده های بین فردی و سازمانی، تعریف هویت دیجیتال

کاربرد بلاکچین در امور حاکمیتی، ایجاد امکان دیجیتالی­کردن دارایی‌های واقعی، ایجاد قراردادهای هوشمند،… از جمله کاربردهای بلاکچین محسوب می شود

  • تأیید رسمی دولت و قانون از عوامل کلیدی موفقیت تکنولوژی است. پتانسیل بلاکچین تنها زمانی به واقعیت میپیوندد که بتواند تأییدیه دولت و مقامات قانونی را کسب کند.
  • در ایران به دلیل مشخص نبودن رویکرد نهادهای حاکمیتی میزان ورود بخش خصوصی در حوزه تکنولوژی بلاکچین و رمزرها خیلی قابل رصد نیست با این حال شرکتهای معتبری در این راه قدم های اولیه را برداشته اند.
  • تاکنون در ایران از منظر نهادهای حاکمیتی و نظارتی کاربردهای بلاکچین تنها از منظر استخراج رمز ارزها مورد توجه قرار گرفته است  و سایر کاربردهای  این تکنولوژی  از جمله رمز ارز کردن داراییها مغفول مانده است و با توجه به اینکه حوزه استخراج رمز ارز از پرریسک­ترین کاربردهای این تکنولوژی است بطور طبیعی  نهادهای حاکمیتی رویکرد مثبتی از خود نشان نداده اند.
  • با توجه به پتانسیل های موجود در حوزه تکنولوژی بلاکچین پیشنهاد میشود :
  1. نهادها و پلتفرم­های­ایجادشده توسط بخش­خصوصی توسط نهادهای­حاکمیت ذیربط موردشناسایی قرارگیرد.
  2. نهاد های حاکمیتی مرتبط اقدام به ایجاد زیرساخت های حقوقی، فنی و مالی نمایند
  3. دولت و نهادهای حاکمیتی از هرگونه ورود به فعالیت تصدی گرایانه در این حوزه تحت هرعنوانی امتناع ورزند

 

 مقدمه

بلاکچین یا زنجیره بلوکی یک دفترکل دیجیتالی است که بر اساس سه اصل دفترکل توزیع یافته، نبود واسطه و غیرقابل تغییر بودن عملکرد ثبت شده گذشته، به صورت بلاکچین های عمومی و خصوصی طراحی شده است. تکنولوژی بلاک چین دارای مزیت های فراوانی در حوزه های مختلف از جمله امنیت اطلاعات، ایجاد نقدشوندگی در داراییها و تبادل  سریع  اطلاعات و … است . موارد کاربرد بلاکچین از اکوسیستم رمزارز تا سرویس های مالی طیف وسیعی را در بر دارد. در این گزارش سعی بر این است که ضمن اشاره به قابلیت و ظرفیت های تکنولوژی بلاکچین، به خطرات احتمالی و کاربردهای آن در حوزه های مختلف پرداخته شود و در پایان نیز ضمن بررسی رویکرد نهادهای حاکمیتی به موضوع بلاکچین  پیشنهادهایی در این خصوص ارایه  شود.

۱٫تعریف و مفهوم بلاکچین

بلاکچین یا زنجیره بلوکی در ساده ترین بیان ممکن، در واقع یک دفترکل دیجیتالی است که بر اساس سه اصل دفترکل توزیع یافته، نبود واسطه و غیرقابل تغییر بودن عملکرد ثبت شده گذشته، طراحی شده است. بلاکچین یک دفترکل ثبت اموال و معاملات از نوع برخط و بلادرنگ است که برای ثبت هرچیزی که میخواهیم آن را حفظ کنیم نظیر تراکنشهای مالی، قراردادهای تجاری، داراییها، اطلاعات زنجیره تامین و … بکار میرود. در این شبکه هیچ شخصی بر کل زنجیره بلوکی تسلط ندارد، هر عضو شبکه میتواند جزئیات هر رکورد یا بلوک را ببیند. هر عضوی تنها میتواند رکورد مربوط به معامله خودش را ایجاد نماید، هر عضو کلید خصوصی دسترسی به رکوردهای مربوط به خود را در دفترکل داراست. خواص بلاکچین آن را تبدیل به یکی از بهترین گزینه ها برای سیستم های مدیریت رکوردها  کرده است. بلاکچین، برخلاف ظاهر پیچیده اش، یکی از انواع پایگاه داده ها برای ثبت اطلاعات است؛ پایگاه داده هایی که میتواند در یک شبکه کسب وکار مورداستفاده قرار گیرد.

یک دفترکل در سطح شبکه ایجاد شده، از تمامی گره ها (Node) یک کپی را نزد خود نگهداری میکنند. بروزرسانی دفترکل فرآیندی انتشاریابنده در طول شبکه است، بدین معنی که  گره ها یکی پس از دیگری کپی خود از دفترکل را بروزرسانی میکنند. هیچ کس نمیتواند  دفتر ثبت را دستکاری کند؛  ولی هرکسی میتواند آن را بازرسی نماید و دفتر ثبت مورد وثوق همه است. نوآوری حقیقی در بلاکچین که آن را به عنوان چیزی بیش از یک پایگاه داده مطرح میسازد، این است که قواعد کسب وکاری مربوط به تراکنشها را میتوان درهم تنیده با خود تراکنش تعریف و اعمال نمود. در پایگاه داده های مرسوم قواعد یا در سطح برنامه کاربردی یا در سطح کل پایگاه داده قابل تنظیم هستند. غیرقابل تغییر بودن عملکرد ثبت شده در گذشته یک خاصیت بسیار مهم فناوری بلاکچین است که هرگاه تراکنشی در بلاکچین ثبت شد، دیگر امکان حذف و یا اصلاح آن توسط هیچ شخصی وجود ندارد. این اصل است که باعث میشود دو عضو شبکه که همدیگر را نمیشناسند و بهم اعتماد ندارند، بدون اتکا به یک واسط، با همدیگر تبادل انجام دهند.

در حال حاضر دغدغه اصلی  که  در زمینه مدیریت داده و امنیت تراکنش ها وجود دارد، توسط بلاکچین قابل  برطرف  کردن است به عبارت دیگر صحت و یکسان بودن اطلاعات و اسناد به اشتراک گذاشته شده هنگامی که اطلاعات و اسنادی توسط یک عضو برای عضوی دیگر به اشتراک گذاشته میشود؛ درواقع، نسخه اصلی نزد عضو اول محفوظ است و طرف اشتراک، یک کپی از آن را دریافت میکند ممکن است طرف دوم نیز آن را برای طرف سومی ارسال کند، که در نتیجه کپی دومی نیز خلق میشود. حال با تغییرات هر یک از کپی ها و یا نسخه اصلی، بعد از مدت زمانی، کدام نسخه صحیح و قابل اتکا است؟ لذا محدودیت قابلیت اعتماد به طرف سوم مورد وثوق وجود دارد در این راستا استفاده از بانک به عنوان طرف سوم مورد وثوق، جزو لاینفک فعالیتهای اقتصادی است. طرفین از بانک به عنوان یک طرف سوم مورد وثوق انتظار دارند که موارد زیر را تشخیص و تایید نماید:

  • هویت فرستنده (متقاضی انتقال) معتبر است و او همانست که ادعا میکند؛
  • فرستنده موجودی کافی را در بانک دارد تا عملیات انتقال صورت پذیرد؛
  • گیرنده صحیح است و پول به دست او و نه کسی دیگری میرسد

در شرایط فوق الذکر تنها دفتر ثبت تراکنشها در بانک بوده و بانک یک نقطه متمرکز برای شکست دفاع امنیتی است  لذا هکرها با حمله سایبری میتوانند وضعیت را آشفته سازند و پس از حمله،  اطلاعات صحیح و غلط از هم غیرقابل تشخیص بوده، ممکن است داده های صحیح گذشته نیز تغییر یافته باشند. لذا ماموریت اصلی بلاکچین رفع این مشکل است.

۲٫ بلاک­چین ­های عمومی و خصوصی

بلاکچین ها با توجه به ماموریتی که برای آنها تعریف میشود به بلاکچین عمومی و خصوصی قابل تقسیم هستند. یک تفاوت مهم میان بلاک چین های عمومی و خصوصی این است که آیا شما اجازه می‌دهید که هرکسی در بلاکچین شما وارد شود یا فقط مشارکت کنندگان مورد تایید قادر به ورود هستند. اگر صرفا امکان ورود افراد مورد تایید مد نظر قرار گیرد آنگاه بلاکچین خصوصی خواهد بود.

دفاتر ثبت می توانند به دو معنا عمومی باشند:

  1. هر کسی بدون اجازه از سوی یک مقام دیگر، می‌تواند داده‌ها را بنویسد.
  2. هرکسی بدون اجازه از سوی یک مقام دیگر می تواند داده‌ها را بخواند.

رمز ارزی مانند بیت کوین  یک بلاکچین عمومی است وجود دارد و هرکسی که کامپیوتر داشــته باشد میتواند وارد آن شــود. بنابراین مشترکان آن معمولا ناشناخته اند. برعکس، در یک شبکه بلاکچین خصوصی، مشارکت کننده گان شبکه شناخته شده و قابل اعتماد هستند، برای مثال یک گروه صنعتی یا گروهی از شرکت‌های تحت پوشش هستند.

شرکتها، به دلیل خطرات امنیتی و ریسک کلاهبرداری، بیشــتر روی بلاکچین های خصوصی و بسته تمرکز کرده اند. این نوع بلاکچینها فقط محــدود به چند طرف معتمــد و شناخته شــده میشــوند.

۳٫مزایای تکنولوژی بلاکچین

بطور کلی بلاکچین مزایایی دارد که با استفاده از تکنولوژ یهای موجود قابل دستیابی نیستند که در زیر هم مزایای کلی آنها و هم برخی از مزایایی که مختص بازار سرمایه می تواند باشد  مورد اشاره قرار میگیرند:

  • این قابلیت که تمامی اعضا نسخه محلی دفترکل خودرا دارند، باعث میشود تا از چند نسخه شدن سیستم جلوگیری به عمل آید و هزینه و ریسک خطاها کاهش پیدا کند.
  • در بلاکچین، تقاضای انبوهی برای استفاده از نهاد مرجع مرکزی وجود ندارد، بنابراین ریسک پر شدن ظرفیت آن نیز به حداقل می رسد. طرفین معامله می توانند بدون نیاز به نهاد مرکزی، به صورت دو سویه اطلاعات را در اختیار یکدیگر قرار دهند. در نبود نهاد مرجع مرکزی،  نقطه شکستی هم وجود نخواهد داشت. هر رکوردی که وارد شبکه بلاکچین شده و مورد تایید قبول بگیرد، غیر قابل تغییر خواهد بود و در نتیجه، ریسک دستکاری کاهش مییابد.
  • اگر کسی بخواهد داده های ثبت شده در بلاکچین را تغییر دهد، باید تمامی نسخه های دفترکل را تغییر دهد؛ اینکار با چالشهایی همراه است که انجام آن را تقریبا غیرممکن میکند.
  • دفترکل توزیع شده امکان اجرای قراردادهای هوشمند پیچیده تر را فراهم میکند و به کاربرانش اجازه می دهد تا از مزایای این قراردادها به صورت کامل بهره مند شوند.
  • فعالیت های مرتبط با تکنولوژی بلاکچین انگیزه و انرژی بالایی را در افراد ایجاد می کند تا به ارتقای هر چه بیشتر این سیستم بپردازند. یک مانع مشترک در مسیر توسعه برخی از نوآوریها وجود دارد و آن عبارت است از توافق بر سر یک ارائه دهنده اصلی، که مسئولیتهای اساسی را به عهده بگیرد و در شرایطی انحصاری، نقش رهبر را داشته باشد. شاید تنها راه به توافق رسیدن تمامی اعضای صنعت برای انتخاب رهبر، این باشد که با به کارگیری بلاکچین، همگی در توسعه و مالکیت راهکارهای نوآورانه سهیم باشند.
  • دسترسی آنی به داد ه های شفاف، مزایای عملیاتی زیادی را برای کاربران فراهم میکند. با به کارگیری بلاکچین، دیگر نیازی نیست که کارهای اضافه روی داده ها انجام شود.
  • هماهنگ سازی داده های معاملاتی با داده های فرآیند تسویه، مغایرت گیری و حل و فصل اختلافات موجود در بین طرفین تراکنش، نمونه هایی از همین کارهای زائد هستند که با به بکارگیری بلاکچین حذف میشوند.
  • اعضا برای این که بتوانند شایستگی خود را به طرف مقابل تجاری خود ثابت کنند، همواره تلاش میکنند تا به صورت انتخابی، داده های مورد اعتماد خود را با طرف مقابل به اشتراک بگذارند؛ در نتیجه سطح ریسکهای اعتباری کاهش پیدا میکند.
  • آن دسته از داراییهای ثبت شده در بلاکچین که اغلب منجمد هستند و در معاملات به کار گرفته نمی شوند را میتوان منابع ارزش قابل اطمینانی در نظر گرفت که به عنوان وثیقه یا نشان دادن صلاحیت مورد استفاده قرار میگیرند.
  • همه اعضا به داده های یکسانی دسترسی دارند و تمامی بروزرسانی ها خیلی سریع در تمامی بخشهای بازار اعمال میشود، بنابراین فرآیند پردازش و تسویه تراکنشها با بازدهی بالاتری انجام میگیرد. به محض آن که بروزرسانی جدید شبکه مورد توافق قرار بگیرد، تسویه تراکنش به صورت آنی انجام میگیرد و مالکیت یک دارایی به فرد دیگر انتقال مییابد. این امر باعث میشود تا طی چرخه تسویه، نیازی به تاییدیه های پساتجارتی و مراکز تسویه متمرکز نداشته باشیم (در برخی اوقات نیز این عملیات کوتاه شده و در عرض چند دقیقه یا چند ثانیه انجام میگیرند.)
  • تمامی اعضای شبکه برای انجام عملیات تجاری از یک مجموعه داده پیامهای یکسان استفاده میکنند، از این رو میتوان ادعا کرد که بلاکچین دامنه خطای داده ها را کاهش میدهد، اختلافها و تاخیرهای زمانی تسویه را به حداقل میرساند و فرآیندهای کاربر به کاربر را سرعت میبخشد.

۴٫کاربردها و موارد استفاده بلاکچین[۱]

برای بسیاری، فناوری زنجیره بلوکی، یادآور انقلابی است که در اواخر سده گذشته میلادی با ظهور و گسترش وب رخ داد؛ برخی آن را یک ماشین اعتماد میدانند، چرا که این قابلیت را میسر میسازد که دو شخص بدون شناخت قبلی و بدون اعتماد بهم، باهم تبادل داشته باشند. این در حالی است که امروزه، در بسیاری از تبادلات اقتصادی از یک واسط مورد اعتماد اعضاء؛ نظیر بانک برای انجام تراکنشها استفاده میشود، بلاکچین این امکان را فراهم میسازد تا خریداران و فروشندگان مستقیما، بدون نیاز به واسطه با یکدیگر تجارت کنند.

 ۴-۱-بلاکچین به عنوان یک سیستم بایگانی و ثبت داده های بین فردی و سازمانی

بلاکچین ابزاری مهم برای ثبت و شناسایی داراییهای دیجیتالی است. این امر بدون در خطر افتادن حریم خصوصی و امنیت داراییهای دیجیتال و طرفهای درگیر انجام میگیرد. بلاکچین در مجموعه فناوریهای نوظهوری که بیشترین انتظارات از آنها میرود طبقه بندی شده است. از مزایای این فناوری است که اطلاعات پایگاههای داده نسبت به تغییرات خلاف توافقات یا قانون مقاوم هستند و با شفاف سازی تراکنشها، موجب جلب اعتماد شهروندان و دستگاههای امنیتی و قضایی به تراکنشهای پایگاه داده میشود. بلاکچین محیط امن یکپارچه ای را در محیط های نا امن (عرصه خدمات عمومی) ایجاد میکند. این قبیل از تکنولوژ یهای جدید، قابلیت استفاده از منابع داده جهانی را برای نهادهای مستقل فراهم میکنند و فرآیند مغایرت گیری را بین تمامی اعضا به صورت خودکار انجام میدهند. تمامی انواع رکوردهای داده، از مالکیت دارایی گرفته تا تعهدات قراردادی و داده های آماری را میتوان در بلاکچین نمایش داد. داده های مذکور را میتوان هش، رمزگذاری و در دفترکل وارد کرد؛ درنتیجه این امر، مجموعه های داده جدیدی تولید میشوند که نسبت به مجموعه های داده کنونی غنی تر هستند. به عنوان مثال، با وارد کردن داده های مالکیت میتوان سطوح مختلفی از مالکیت انتفاعی را ثبت کرد و سلسله مراتب موجود در قراردادهای سرپرستی را از میان برداشت. رکوردهای توزیع شده به عنوان منابع ارزشمند اطلاعاتی، به صورت محلی توسط اعضا ثبت میشوند. با پیاده سازی بلاکچین، بسیاری از سیستمهای کنونی مورد استفاده برای پیگیری و نگهداری از رکوردهای داراییها و تراکنشها از میان برداشته خواهند شد. همچنین نیازی نخواهد بود که پایگاه های داده متمرکز را مورد ارزیابی قرار دهیم و یا با ارسال پیام به سایر اعضا، از هماهنگ بودن داده ها اطمینان حاصل کنیم.[۲]

۴-۲-کاربرد بلاکچین در تعریف هویت دیجیتال

قرار گرفتن کلید های رمزنگاری شده در اختیار اشخاص باعث می شود با استفاده از حقوق مالکیت جدید، ارتباطات دیجیتالی شکل گیرد.  این یک فرصت و شانس مناسب برای به وجود آوردن یک سیستم قوی برای هویت دیجیتالی را مهیا می کند. در دست داشتن کلید تبادلات خصوصی که به معنی حق مالکیت سرمایه دیجیتال است، یک راه جدید و مطمئن برای احراز هویت در دنیای دیجیتال محسوب می شود که کاربران را از به اشتراک گذاشتن بیش از حد اطلاعات شخصی حساس و آسیب پذیر باز می دارد.

۴-۳-کاربرد بلاکچین در امور حاکمیتی

امروزه دولت ها و یا نهادهای حاکمیتی  همه ابعاد  از فناوریِ بلاکچین مورد توجه قرار داده اند. بُعد اول آن داشتن حق تصاحب، ابطال، گسترش، جابجایی در ازای  مالکیت کلید رمز نگاری است. در بعد دوم؛ دولت ها مشتاق هستند بدانند چه کسانی می توانند عضو شبکه بلاکچینی شوند و دلیل این موضوع آنجاست که معمولا آنها پروسه معاملات مختلف را تصویب، کنترل و تنظیم می کنند. (به عنوان مثال قانون گذاران بورس، پلتفرم مبادلات را تعیین و تصویب می کنند.)  در مورد پروتکل و پروسه فناوریِ بلاکچین نیز مشتاق هستند تا جزئیات بیشتری از مراتب آن را بدانند.

۴-۴-کاربرد بلاکچین برای ردگیری و ممیزی

بانک ها و موسسات بزرگی که روابط دیجیتالی اشخاص را از طریق اینترنت تحت کنترل دارند، موظف اند که با استفاده از سیستم متمرکز کامپیوتری از اطلاعات حساب افراد در برابر هکر ها محافظت کنند. با وجود این که بانک ها میلیارد ها دلار صرف امنیت این اطلاعات می کنند، سیستم نیازمند امنیت بیشتر است و موسسات مالی مجبورند که در این کار مبادرت بیشتر ورزند. از آنجا که هنوز موسسات مورد حمله هکر ها قرار می گیرند، گاهی اوقات اطلاعات محرمانه مشتری ها فاش می شود. فناوری بلاکچین در زمینه امنیتی، استفاده از ابزار هایی را پیشنهاد می کند که به صورت خودکار لیست افرادی را که به اطلاعات دسترسی داشته­اند را تهیه و همچنین محور هایی برای دسترسی به اطلاعات را تنظیم می کند. این ابزار می تواند در حفظ امنیت حساب ها نقش عمده ای ایفا کند.

۴-۵-بلاکچین به عنوان یک پلتفرم برای قرارداد های هوشمند

بلاکچین روابط دیجیتالیِ امن و مطمئن شکل می دهد. در واقع نسخه قراردادهای هوشمند، به دنبال استفاده از اطلاعات و اسناد ذخیره شده در بلاکچین ها جهت پشتیبانی از توافقات قانونیِ پیچیده است. گمان می رود این اتصال، قادر به خلق بلاکچین هایی شوند که از پسِ  انواع تراکنش های ویژه هم بر آیند.

۴-۶-بلاکچین ابزاری در خدمت بازارها

در مورد کاربرد بلاکچین در بازارها می توان به اوراق قرضه دیجیتالی اشاره کرد، به این معنی که برای کنترل کدهای نشان دهنده حقوق مالکیت، کدهایی با مشخصه دیجیتال منحصر به فرد در نظر بگیریم. این کدها می تواند به صورت سهام یا هر نوع دارایی دیگری عرضه گردد. قواعد و قوانین داد و ستد این اسناد بر اساس پروتکل بلاکچین تعیین می گردد.

اغلب در بازار خرید و فروش سهام، اصطلاح T+3 رایج است T حرف اول کلمه Trade به معنی معامله است و T+3  یعنی یک معامله بعد از سه روز به سر انجام می رسد. راه هایی غیر از بلاکچین برای کاهش این عدد (۳) وجود دارد که معاملات بتوانند سریع تر انجام شوند. اما اغلب نا امن و با ریسک بالا هستند. اما با فناوری بلاکچین معامله مورد نظر شکل می گیرد و معادله T+0 بر قرار می شود.

۴-۷-استفاده از  بلاکچین برای انطباق قانونی خودکار اطلاعات

علاوه بر اینکه بلاکچین یک مخزن قابل اعتماد برای اطلاعات است، می تواند انطباق قانونی را به شکل کد ایجاد کند. یعنی بلاک های مجاز موجود در بلاکچین می توانند یک ترجمه ازتبدیل ادبیات قانونیِ دولت به کدهای دیجیتالی باشد. مثلا در امور بانکی به این وسیله می توان کارایی سیاست های ضد پولشویی را بهبود بخشید. به وسیله فناوری بلاکچین کارهای مختلفی می توان انجام داد، از جمله بر پایه قوانین دقیق می توان بعضی از انواع تراکنش ها را مجاز و یا بعضی ها را گزارش کرد.

۵-کاربردهای بلاکچین در توکنایز کردن دارایی ها

توکنی­سازی داراییها و یا ایجاد رمز ارز بر روی داراییها یکی از کاربردهای اصلی  تکنولوژی بلاکچین است و به دلیل اهمیتی که این کاربرد در نقدشونده شدن داراییها و تسهیل تبادلات تجاری ایجاد میکند در این بخش به این موضوع در قالب محورهای ذیل بیشتر پرداخته می شود.

 

۵-۱- حرکت به سوی اقتصادتوکن‌محور امکان دیجیتالی کردن دارایی‌های واقعی

امروزه با یک کلیک ساده میتوانیم برای خرید بلیت هواپیما یا لباس اقدام کنیم ولی برای خرید سهام یا گرفتن وام مسکن، به زمان بیشتری احتیاج است. گاهی باید برای آماده شدن یک سری اسناد یا انجام تسویه حساب مدت زیادی صبر کنیم زیرا بسیاری از تراکنشها به صورت آنی انجام نمیشوند و انتقال داراییهایی مانند طلا، املاک، آثار هنری بسیار سخت تر است و گاهی خریداران و فروشندگان را مجبور میکند با تشر یفات اداری و مراحل طولانی پشت سر بگذارند. با تبدیل شدن داراییهای فیزیکی به توکن های دیجیتال و ارائه آنها در یک دفتر کل توزیع شده دیجیتال (یا بلاکچین)، میتوان ارزش داراییهای حقیقی را شکوفا کرد. با این توکن ها از همه کاغذبازیهای اداری در امان ماند و میتوان داراییها را در لحظه مبادله کرد.

۵-۲-حرکت به سوی اقتصاد توکن‌محور افزایش سرعت تبادل ارزش

امروزه فرایندهای پرداختی درون مرزی و برون مرزی با تأخیر، پیچیدگی و ناکارآمدی های زیادی روبه رو هســتند. مسئله پرداخت، کلید اصلی تجارت جهانی به حساب میآید ولی هنوز هم  پرداختها به صورت آنی انجام نمی شــود. فرقی نمیکند که موضوع پرداخت باشد یا نوع دیگر دارایی، در هر صورت اگر بتوان داراییهای واقعی را به یک سیستم بلاکچین انتقال داد، هم آنها را در یک پلتفــرم امن دیجیتال نگهداری کرده ایم و هم خصوصیات آن دارایی را حفظ میکنیم. فرایند تبدیل به اوراق بهادار، فرایندی است که در آن تعهدات قراردادی مانند رهن، اجاره خودرو، بدهیهای شخصی یا حسابهای دریافتی جمع آوری میشوند و جریانات نقدی آنها به عنوان واحدهای استاندارد به سرمایه گذاران فروخته میشوند. در تجربه جهانی  از اوایل دهه ۱۹۷۰ تا به حال، این فراینــد، تبدیل به رایج ترین و پراستفاده ترین فرایند مالی شده است ولی “توکنیزاسیون” از آن هم یک قدم فراتر میرود. فرایند توکنیزاسیون به جای بازسازی جریانات نقدینگی (مانند فرایند تبدیل به اوراق بهادار)،”حق استفاده”را پولی میکند. دیجیتالی سازی داراییها، فرایندی است که در آن حقوق مربوط به یک دارایی تبدیل به یک توکن دیجیتال در بستر بلاکچین میشود. در این فرایند حقوق مالکیت انتقال پیدا میکند و روی یک پلتفرم دیجیتال معامله میشود. شـفافیت موجود در بلاکچین و نیز سهولت معامله با توکن ها باعث میشود داراییهایی که در گذشته قابلیت تبدیل به پول نقد را نداشتند، دسترسی و جذابیت بیشتری پیدا کنند. بســیاری از انواع داراییهای مالی در حال حاضر هم دیجیتال هستند؛ مانند زمانی که پول نقد به صورت عدد روی صفحه نمایش نشان داده میشود ولی توکن ها باعث میشوند بعضی داراییها با سرعت بیشتری در شبکه ها و پلتفرم های دیجیتال انتقال پیدا کنند. با استفاده از توکنها، مرزهای جغرافیایی برداشته میشــوند و فرصتهای بیشتری برای معاملات بین مرزی و درون مرزی به وجود میآید. توکنیزاسیون میتواند برای داراییهای مسدود شده و کم کاربرد یا داراییهایی که قابلیت نقدشوندگی پایینی دارند، بازارهای جدیدی را ایجاد کند و فرصتهای جدیدی به وجود آورد که امکان مالکیت مشترک آن داراییها را برای مجموعه ای از افراد فراهم میکنند.[۳] با کمک توکنیزاسیون در این صنعت، میتوان مالکیت بخشی از هر ملک را به صاحب توکن منتقــل کرد. به این ترتیب، برخلاف معاملات سنتی املاک، با این روش میتوان دارایی را به بخشهای کوچکی تقسیم کرد و هر یک از این بخشها را جداگانه فروخت. هر کسی که یک یا چند توکن خریداری کند، از مزایای دارایی مانند درآمد اجاره بهرمند میشود و اگر ملک فیزیکی فروخته شد، به اندازه سهم اش پول دریافت میکند. با استفاده از مفهوم توکنیزاسیون، میتوان یک ملک که قابلیت نقدشوندگی متوسطی دارد را به کالایی با نقدشوندگی بالا  تبدیل کرد که به راحتی قابل خرید و فروش است.

۶-عوامل کلیدی موفقیت در  استقرار بلاکچین و توکنی سازی اقتصاد

  • مسئله امنیت برای موفقیت اقتصاد توکن محور بسیار ضروری است و به همین خاطر است اتخاذ رویکرد ترکیبی یعنی “بلاکچین عمومی دارای مجوز” باید در دستور کار قرار گیرد. در این سناریو، کاربران میتوانند آزادانه به شبکه ملحق شوند ولی برای اینکه معامله انجام دهند، باید اول مجوز بگیرند یا اعتبارسنجی شوند. وقتی از این مرحله عبور کنند، مجوزی به آنها داده میشود تا وارد بلاکچین شوند. این سیستم شبیه به شبکه های مطمئن و خصوصی است؛ با این تفاوت که دسترسی و مزایای شبکه های عمومی را داشته و در عین حال امنیت بیشتری نسبت به آنها دارد. هدف از ساخت این نوع بلاکچین، آن اســت که قابلیتهای سازمانی، مقیاس پذیری، امنیت، ساختارهای مجاز و امکان مدیریت هویت قدرتمند را به شبکه های عمومی اضافه شود تا در بستر آن داراییها بتوانند آزادانه ذخیره شوند و انتقال یابند.
  • تأیید رسمی دولت و قانون یکی دیگر از عوامل کلیدی موفقیت است. پتانسیل اقتصاد توکن محور تنها زمانی به واقعیت میپیوندد که بتواند تأییدیه دولت ها و مقامات قانونی را کسب کند.  توکنها بازارهای انرژی را تغییر میدهند و این مثال خوبی است که نشان میدهد بازارهای موجود چطور با بلاکچین تغییر میکنند و از این طریق انتشار گازهای گلخانه ای تاثیرات کربن ناشی از تولیدات خود را به حداقل برسانند. با این حال، فرایند اندازه گیری این انتشارها در کل زنجیره تأمین پیچیده، بسیار گیج کننده و هزینه بر است. خرید این ابزار مالی هم به همان اندازه دشوار است. این موانع باعث شده شرکتها با قانونگذاران، سرمایه گذاران نهادی و حتی مشتریان به مشکل بخورند؛ زیرا همه آنها از شــرکتها توقع دارند حاکمیت محیطی و اجتماعی شان را بهبود بخشند و به محیط زیست آسیب نزنند
  • به طور معمول نهادهای قانونــی و دولتها به ابزارهای نوآورانه با دیده شک نگاه می کنند طبیعتا مقاومت هم میکنند با این حال گرفتن موافقت و تأییدیه از آنها ضروری است. وقتی از همان ابتدا نهادهای دولتی و قانونی را در کارهای اقتصادی در نظر بگیریم، بهتر میتوانند مزایای دیجیتالی سازی دارایی را متوجه شوند و بدین ترتیب خودشان هم به بخشی از آن راه حل تبدیل میشوند و به پیشرفت آن کمک میکند. هر زمان که کانالهای جدیدی برای انجام فعالیتهای تجاری به وجود میآیند، معمولا به ابزاری برای پولشویی نیز تبدیل میشوند. این مسئله بخصوص در اولین روزهای شروع به کار پلتفرم ها رایج تر است زیرا کنترلهای امنیتی و قوانین مناسب ایجاد نشده اند. همچنین، خیلی از خصوصیات رمزارز مانند حریم خصوصی، بازبودن و ساده بودن تبادل ارزش آنها را به ابزاری برای انتقال غیر قانونی پول تبدیل میکند. هرچه این ابزارها بیشتر مورد استفاده و استقبال مردم قرار میگیرند، جهت کنترل جرائم مالی و جرائم مربوط به پولشویی آن، قوانین بیشتری وضع میشوند تا بتوان آنها را بدون نگرانی و به عنوان روشی برای تبادل ارزش و انتقال پول در اختیار عموم گذاشت.

انتظار میرود از هم اکنون تا سال ۲۰۲۱ فرصت بــرای تامین کنندگان پلت فرمهــای بلاکچین و همچنین خدمات و مالکان  شبکه های بلاکچین پنج تا ده برابر بیشتر شود و فرصت چشمگیرتری در اقتصاد توکن دیجیتال برای آن به وجود بیاید. صنایع تا آن زمان خودشان را از نو میسازند و داراییهای دیجیتال جدید و طبقه­های جدیدی از دارایی به وجود می­آیند که باعث میشود بازارهای ثانویه و اولیه کاملا جدیدی ایجاد شود؛ بازارهایی که هزینه کم حداقل نوسانات ممکن را دارند. انتظار میرود این تغییرات شکل اقتصادهای جهانی را تغییر دهد و بازارهای نیمه محروم که تامین کنندگان کمی دارند را توانمند سازند.

  • داراییهای توکن محور هر روز بین مردم از محبوبیت بیشتری برخوردار میشوند. روشی جایگزین برای تأمین مالی پروژه ها است و مزیتهایی نسبت به روشهای سنتی جذب سرمایه، مثل وام گرفتن از بانک یا مشارکت با سرمایه گذاران مخاطره پذیر دارد. این روش، زمان کمتری میبرد و در عین حال الزام نیست کسی زمام پروژه اش را به دست فرد دیگری بسپارد. عرضه اولیه سکه محدودیت روشهای سنتی تامین مالی جمعی را ندارد و بازار ثانویه ای در اختیار سرمایه گذارانشان میگذارند و این بازار ثانویه دقیقا همان دلیلی است که با وجود پرریسک بودناین نوع رمز ارزها، افراد به امید نتایج فوق العاده ای که این سرمایه ها برایشان رقم میزنند، حاضرند شانس شان را در این زمینه امتحان کنند.
  • ارزهای دیجیتال یکی دیگر از حوزه هایی هستند که به سرعت رشد کرده اند. اخیرا کشور سوئد شروع به ایجاد شکل جدیدی از پول به نام ارز دیجیتال بانک مرکزی (CBDC )کرده است. این نوع ارز دیجیتال به عنوان مکملی برای پرداختهای دیجیتال عمل میکند و راهکاری تحت حمایت دولت را در اختیار افراد قرار میدهد که به اندازه سکه و اسکناس همه گیر و قابل دسترسی است. در سوئد، افراد کمی هستند که هنوز معاملاتشان را با پول نقد انجــام دهند؛ تا جایی که بسیاری از بانکهای این کشور دیگر اسکناس به مشتریهای خود نمی دهند. با این حال، مقامات دولت سوئد معتقدند که هنوز نمیشود جامعه مالی را صددرصد غیرنقدی کرد و به دلیل نبود سیاست پولی، این کار را توصیه نمی کنند. همه میدانند که تولید، توزیع، کنترل و جایگزینی اسکناس و سکه هزینه زیادی دارد. علاوه بر آن، این اَشکال فیزیکی پول قابل ردیابی نیستند و امکان کلاهبرداری و تقلب وجود دارد.

۸-فعالیت ­های مرتبط با گسترش فناوری بلاکچین در بخش خصوصی در ایران

در ایران به دلیل مشخص نبودن رویکرد نهادهای حاکمیتی میزان ورود بخش خصوصی در حوزه تکنولوژی بلاکچین و رمزرها خیلی قابل رصد نیست با این حال یکی از اصلی ترین نهاد فعال در این حوزه بنیاد ققنوس[۴] است که کاربرد های بلاکچین را در حوزهایی مانند احراز هویت مشتریان kyc،فروش املاک مازاد بانک ها، تهاتر بدهی های دولت و توکنایز کردن و ایجاد امکان تهاتر محصولات و نهاده های کشاورزی را در دستور کار قرار داده است و به دنبال اخذ مجوزهای لازم از نهادهای قانونی است.

۹-نگاهی به استفاده از استفاده تکنولوژی بلکچین در ایران و رویکرد نهادهای نظارتی

در ایران از منظر نهادهای حاکمیتی و نظارتی کاربردهای بلاکچین تنها از منظر استخراج رمز ارزها مورد توجه قرار گرفته است و سایر کاربردهای این تکنولوژی از جمله رمز ارز کردن داراییها مغفول مانده است و با توجه به اینکه حوزه استخراج رمز ارز از پرریسک ترین کاربردهای این تکنولوژی است بطور طبیعی  نهادهای حاکمیتی رویکرد مثبتی از خود نشان نداده اند. تاکنون دو نوع ابلاغیه از طرف دولت در این زمینه صادر شده است. در مصوبه هیات وزیران [۵] با محوریت استخراج رمز ارزها محور های زیر را مورد تاکید قرار داده است:

  1. استفاده از رمزارزها (فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده) صرفاً با قبول مسئولیت خطرپذیری (ریسک) از سوی متعاملان صورت می گیرد و مشمول حمایت و ضمانت دولت و نظام بانکی نبوده و استفاده از آن در مبادلات داخل کشور مجاز نیست.
  2. استخراج فرآورده های پردازشی رمزنگاری شده رمزارزها (ماینینگ) با اخذ مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجاز است.
  3. سازمان ملی استاندارد ایران موظف است با همکاری وزارت‌خانه‌های نیرو و ارتباطات و فناوری اطلاعات، برچسب انرژی و استانداردهای کیفیت توان الکترونیکی و استانداردهای فناورانه مرتبط برای تولید و واردات تجهیزات فرآورده های پردازش رمزنگاری شده رمزارزها (ماینینگ) را تدوین و ابلاغ نماید.
  4. تأمین برق متقاضیان استخراج رمزارزها صرفاً با دریافت انشعاب برق از شبکه سراسری یا احداث نیروگاه جدید خارج از شبکه سراسری صورت می گیرد. تعرفه برق متقاضیان استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری شده رمزارزها (ماینینگ) با قیمت متوسط ریالی برق صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما که توسط وزارت نیرو تعیین و اعلام می گردد، محاسبه و اعمال خواهد شد.
  5. تعرفه سوخت گاز مورد نیاز متقاضیان استفاده کننده از برق تولیدی خارج از شبکه وزارت نیرو با قیمت ۷۰ درصد متوسط ریالی گاز صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما محاسبه می شود و تعرفه سوخت مایع نیز با قیمت متوسط ریالی سوخت مایع صادراتی با نرخ تسعیر سامانه نیما که توسط وزارت نفت تعیین و اعلام می گردد، محاسبه و اعمال خواهد شد.
  6. مصرف برق و گاز برای استخراج رمزارزها (ماینینگ) در ساعات و زمان اوج مصرف ممنوع است.

در راستای مصوبه فوق الذکر دستورالعملی توسط وزارت صمت ابلاغ شده است که دارای محورهای ذیل است[۶]

  • صدور جواز تأسیس به نام چند شخص حقیقی و یا چند شخص حقوقی مجاز نیست
  • صدور جواز تأسیس جهت اشخاص حقیقی وحقوقی خارجی با رعایت ضوابط مربوطه مجاز است
  • مکان استقرار واحد استخراج کننده رمزارز مشمول ضوابط استقرار واحدهای صنعتی بوده و می بایست دارای کاربری صنعتی باشد و شامل محدودیت محدوده ۱۲۰ کیلومتری شهر تهران، ۵۰کیلومتری شهر اصفهان و ۳۰ کیلومتری مراکز سایر استانها نمیباشند
  • صدور مجوز در مناطق آزاد تجاری صنعتی و ویژه اقتصادی در چارچوب دستورالعمل و با تفویض وزارت و توسط سازمان مسئول منطقه انجام خواهد شد.
  • واحدهای صنعتی و معدنی غیر فعال که حداقل ۳ سال از عدم فعالیت انها گذشته باشد میتوانند در چارچوب اقدام به دریافت جواز تأسیس و یا پروانه بهرهبرداری نمایند
  • استخراج رمزارز در محل واحدهای تولیدی فعال صنعتی ومعدنی موجود ممنوع است.
  • رعایت ضوابط مربو به برچسب انرژی و استانداردهای کیفیت برای تولید و واردات تجهیزات ابلاغ شده از سوی مؤسسه استاندارد الزامی است.

در رویکرد  دیگر بانک مرکزی طی اطلاعیه ای  در خصوص رمز ارزها[۷] ورود  به بحث رمزارز ها  تقریبا مجرمانه تلقی شده است که محور های ان طی اطلاعیه ایی  با مفاد زیر منعکس شده است :

۱- انتشار رمز ارز با پشتوانه ریال، طلا و فلزات گرانبها و انواع ارز در انحصار بانک مرکزی است.

۲- تشکیل و فعالیت اشخاص برای ایجاد و اداره شبکه پولی و پرداخت مبتنی بر فناوری زنجیره بلوک، از نظر این بانک، غیرمجاز محسوب می شود. بانک مرکزی حق پیگرد قانونی اشخاصی که با نادیده گرفتن مقررات، به ایجاد و اداره شبکه اقدام یا نسبت به آن تبلیغ می کنند را برای خود محفوظ می داند.

۳- هرگونه ضرر و زیان ناشی از فعالیت بر اساس شبکه‌های پولی و پرداخت مبتنی بر فناوری زنجیره‌ای بلوک و کسب و کارهای مرتبط با آن،‌ متوجه ناشر(ین)،‌پذیرند(گان) و یا متعاملان آن است.

۴- موضوع استخراج رمز ارزهای جهان روا و شرایط آن در کمیسیون اقتصادی دولت در حال بررسی است و پس از اتخاذ تصمیمات لازم، ضوابط آن مطابق با مقررات و مصوبه فوق ابلاغ می شود.

۱۰-جمع­ بندی و پیشنهادها

فناوری بلاکچین دریچه ای به سوی توسعه اقتصاد دیجیتالی باز در مقابل اقتصاد متمرکز فعلی میگشاید. فرصتهای بسیار بزرگی در پس این فناوری نهفته است و تحولات در این زمینه تازه آغاز شده و کشورها و دولتها مطالعه پیرامون این فناوری را آغاز کرده اند. این تکنولوژی به گروههای مختلف اجازه میدهد که اطلاعات آسیب پذیر خود را در یک فضای امن، مداوم، ناشناخته و قابل دسترس، ذخیره کنند. دولتها میتوانند برای تسهیل نگهداری مدارک و سوابق، از این تکنولوژی استفاده کنند و داراییهای منجمد اقتصاد نقدشونده گردد. البته این صنعت هم مثل سایر فناوری هایی جدید دارای آسیب­هایی خواهد بود که باید به درستی شناسایی و مورد چاره­جویی قرار گیرد. در این راستا پیشنهاد میشود:

  • نهادها و پلتفرم های ایجاد شده توسط بخش خصوصی توسط نهادهای حاکمیت ذیربط مورد شناسایی قرار گیرد.
  • نهادهای حاکمیتی مرتبط اقدام به ایجاد زیرساخت های حقوقی ،فنی و مالی نمایند
  • دولت و نهادهای حاکمیتی از هرگونه ورود به فعالیت تصدی­گرایانه در این حوزه تحت هرعنوانی امتناع ورزند

   

[۱]https://arzdigital.com/what-can-a-blockchain-do/

[۲] مرکز پژوهش های توسعه و آینده نگری، گزارش نشست تخصصی بررسی ابعاد فناوری بلاک چین تاریخ ۱۷/۵/۹۷

[۳] نقش توکنها دراملاک ارزش بازاراملاک و مســتغلات در جهان اخیرا حدود ۲۱۷ هزار میلیــارد دلار آمریکا تخمین زده شده اســت.

[۴] https://www.kuknos.org/

[۵] به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت، هیئت وزیران در جلسه ۶ مرداد ۱۳۹۸ آیین‌نامه استخراج فرآورده‌های پردازشی رمزنگاری‌شده در کشور را تصویب کرد.

 

[۶] دستورالعمل صدور جوازتأسیس و پروانه بهره برداری برای استخراج رمزارز شماره ۱۰/۹۰۰۵

[۷] ابلاغیه روابط عمومی بانک مرکزی در ۱۹ تیر ۱۳۹۸، :

با استناد به قانون پولی و بانکی کشور (مصوب سال ۱۳۵۱ و اصلاحات بعدی آن) که تولید و انتشار پول رایج و تعیین ابزارهای پرداخت را در انحصار بانک مرکزی قرار داده است، این بانک  بر رعایت  الزامات توسط  فعالان حوزه پولی و بانکی کشور مبنی بر رعایت و اجرای مصوبه مورخ ۱۳۹۶.۱۰.۹ سی امین جلسه «شورای عالی مبارزه با پولشویی» در خصوص رمزارزها و مخاطرات ناشی از معرفی و استفاده از رمزارزها، تاکید می کند.

برای مشاهده متن کامل گزارش اینجا کلیک کنید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفت − 4 =